راهبردهای مواجهه با آسیب‌های مصرف رسانه‌های اجتماعی برای خانواده

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد مدیریت رسانه، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران.
2 استادیار گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
در عصر شکل‌گیری جامعه شبکه‌ای، ماهیت ارتباطات دستخوش تحول شده است و این تغییرات به ویژه با گسترش رسانه‌های اجتماعی، بر خانواده نیز تاثیرات مثبت و منفی گذاشته است. در حالی که باید برای استفاده حداکثری از فرصت‌های رسانه‌های اجتماعی بهره گرفت، نباید از آسیب‌های احتمالی آن برای خانواده نیز غافل شد. بنابراین، شناسایی راهبردهای مواجهه با آسیب‌های ناشی از مصرف رسانه‌های اجتماعی، هدف این مقاله تعریف شده است. برای نیل به این هدف دو گام برداشته شد. در گام نخست، با 25 تن از اعضای خانواده‌های منتخب، مصاحبه شد. نتیجه، شناسایی 116 کد منحصر به فرد بود که در 13 مقوله و 6 محور اصلیِ «شکاف افکنی»، «سلب آرامش روحی»، «قیاس نابجا»، «دسترسی به اطلاعات نامتناسب»، «اتلاف وقت اعضای خانواده» و «افزایش امکان ارتباط با جنس مخالف» جای گرفت. در گام دوم به منظور دستیابی به اجماع نخبگانی در خصوص راهبردها، با استخراج پرسش‌هایی از مرحله قبل، به کمک نمونه‌گیری هدف‌مند با 14 نفر از نخبگان 4 گروه «اساتید ارتباطات»، «مدیران رسانه»، «کارشناسان خانواده» و «فعالان شبکه‌های اجتماعی» در قالب پنل دلفی در دو مرحله مصاحبه انجام شد. دستیابی به 41 راهبرد رسانه‌ای، نتیجه این فرآیند بود. این راهبردها در 7 محور «استقلال یا جایگزین‌سازی»، «ایمن‌سازی»، «توانمندسازی مخاطب»، «مرجعیت‌بخشی به خانواده»، «اقناع مخاطب»، «روشنگری» و «نفی مصرف‌گرایی» قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Media Strategies to Face Disaffects of Consuming Social Media on Family

نویسندگان English

Mohammad Reza Taghavipour 1
Abdollah Bicharanlou 2
1 Master of Media Management, Faculty of Communication and Media, University of Broadcasting, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Social Communication, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

In the age of network society formation, the nature of communication has been changed dramatically. These changes, especially by the development of social media have affected the family negatively and positively. While the optimum use of social media opportunities is advised, their disaffections should not be neglected. Thus this paper is to identify strategies to face disaffections of consuming social media on the family. To achieve the goal of the paper, 2 steps were taken; First, of all ,25 members of selected families were interviewed. As a result, 116 solitary codes were identified which were categorized into 13 categories and 6 topics. These topics included “dividing”, “anguish”, “miscomparison”, “access to disproportionate information”, “waste of time” & “the probability of dating”. Second, to achieve expert consensus on the media strategies, some questions were extracted of interviewee`s comments, and through purposive sampling 14 experts in 4 categories were selected and interviewed in 2 phases of Delphi panels. The categories included “communication professors”, “media executives”, “family researchers and experts”, “social network activists”. As the result, 41 strategies were identified. The strategies were classified into 7 topics: “independence or replacing”, “securing”, “empowerment of audience”, “referring to the family”, “persuasion of the audience”, “Explanation”, “negation of consumerism”.

کلیدواژه‌ها English

Social Media
Social Networks
Disaffect
Family
Media Strategy
اخباری، محسن (1396)، «فرصت‌ها و کارکردهای مثبت اینترنت و فضای مجازی برای خانواده»، بازیابی از:
farsnenes.com: https://www.farsnews.ir/news/13951108000923
بختیاری، آمنه؛ نصیری، بهاره (1395)، «واکاوی تأثیرات شبکه‌های اجتماعی بر سبک زندگی خانواده ایرانی با تأکید بر مخاطرات و آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی»، نشریه مدیریت شهری.
پستمن، نیل (1373)، تکنوپولی، مترجم: صادق طباطبایی، تهران: سروش.
خجیر، یوسف (1396)، «آسیب‌‌شناسی استفاده از شبکه‌های اجتماعی و نرم‌افزارهای تلفن همراه در خانواده ایرانی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 77.
رحیمی، محمد؛ شکربیگی، عالیه؛ ساروخانی، باقر؛ حضرتی‌صومعه، زهرا (1396)، «بررسی جامعه‌شناختی رابطه شبکه‌های اجتماعی مجازی و تغییرات جاری در خانواده‌ها»، پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده، دوره 5، شماره 1.
رشکیانی، مهدی (۱۳۹۰)، «بررسی اثرگذاری رسانه‌های تصویری بر نهاد خانواده»، رسانه و خانواده، شماره 1.
زارعی، محمدمهدی (1390)، «درآمدی بر جایگاه اخلاق در ازدواج و حقوق خانواده»، مطالعات اسلامی: فقه و اصول، پاییز و زمستان، شماره 87.
ساروخانی، باقر (۱۳۷۰)، مقدمه‌ای بر جامعه‌‌شناسی خانواده، تهران: انتشارات سروش.
سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی (23/06/1399)، گزارش‌های ادواری آمار و اطلاعات بخش ICT، بازیابی از:
https://www.cra.ir/:https://opendata.cra.ir/Dashboard/96954f32-1b4c-4cb2-a18b-e8c986288bb6?e=false&vo=viewonly
عباسی شوازی، محمدتقی؛ عباسی‌آتشگاه، پروین (1397)، «اینترنت، خانواده شبکه‌ای و زمان خانواده: چگونه تکنولوژی‌های نوین ارتباطی روابط خانوادگی را متأثر می‌کنند؟»، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، دوره 4، شماره 14.
عبداللهیان، حمید؛ حسنی، حسین (1395)، «شبکه‌های اجتماعی و چالش‌های آن برای نظام خانواده در ایران: مطالعه عضویت زوجین در فیس‌بوک و مسائل و پیامدهای اجتماعی آن بر حریم خانواده»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 7، شماره 1.
قمری، محمد (1388)، «خانواده و تأثیر آن بر تحولات دوران نوجوانی»، علوم رفتاری، دوره 1، شماره 2.
قائمی‌امیری، علی (۱۳۹۱)، خانواده در اسلام، تهران: مرکز چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
کاویانی، محمد (1391)، سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
معتمدنژاد، کاظم (1384)، جامعه اطلاعاتی: اندیشه‌های بنیادی، دیدگاه‌های انتقادی و چشم‌اندازهای جهانی، تهران: مرکز پژوهش‌های ارتباطات.
مهدوی‌کنی، محمدسعید (1387)، دین و سبک زندگی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
مهدی‌زاده، سید محمد (1393)، فرایندها و تأثیرات رسانه‌ها، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات صداوسیما.
ویمر، راجر؛ دومینیک، جوزف (۱۳۸۹)، تحقیق در رسانه‌های جمعی، مترجم: کاووس سیدامامی، تهران: سروش.
Habibi, A., Sarafrazi, A., & Izadyar, S. (2014), Delphi Technique Theoretical Framework in Qualitative”, The International Journal of Engineering and Science (IJES), 8-13.
Mihial, E., & Williams Sims: (2004), The Role of Facebook in Romantic Relationship Development: An exploration of Knapp’s Relationship Stage”, Journal of Social and Personal Relationships.