بررسی جامعه‌شناختی تأثیر نوسازی اجتماعی بر گرایش زنان به تک‌فرزندی (مطالعه‌موردی: زنان متاهل 49-15ساله شهر تهران)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
عصمت حیدری 1
باقر ساروخانی 2
افسانه ادریسی 3
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه ازاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد دانشگاه تهران، استاد مدعو دانشگاه ازاد اسلامی، گروه جامعه شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران.
3 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی، گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.30497/rc.2022.76519
چکیده
پدیده تک‌فرزندی از جمله مسائل اجتماعی است که الگوی بسیاری از خانواده‌ها شده است. هدف از این پژوهش پاسخگویی به این سؤال اساسی است که ویژگی‌های جامعه مدرن (اشتغال زنان، جامعه‏پذیری جنسیتی، فردگرایی، میزان عقلانیت، مشارکت و...) در کلانشهر تهران به چه نحو و به چه میزان با گرایش و پذیرش الگوی تک‌‎فرزندی ارادی در بین زنان ارتباط دارد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-علّی و از لحاظ روش‌‏شناسی، یک تحقیق پیمایشی‌ است. جامعه آماری این تحقیق کلیه زنان متأهل (15 تا 49 ساله) شهر تهران است که 420 نفر به عنوان نمونه از بین آنها انتخاب شدند. انتخاب نمونه با تلفیق نمونه‎‏گیری خوشه‌ای و طبقه‌بندی نامتناسب صورت گرفته و ابزار مورد استفاده‌ برای جمع‌آوری‌ اطلاعات و داده‌ها در این تحقیق‌، پرسشنامه‏ محقق‏‎ساخته است. نتایج نشان می‏دهد که گرایش به تک‌فرزندی با فردگرایی، میزان عقلانیت، مشارکت اجتماعی، برابری جنسیتی و سن ازدواج رابطه معناداری دارد ولی با وضعیت اقتصادی خانواده همبستگی معناداری ندارد. همچنین میزان گرایش به تک‌فرزندی در بین گروه‏های مختلف وضعیت اشتغال تفاوت معناداری دارد به این صورت که در مشاغل رده بالا این گرایش بیشتر است. داده‌‎ها حاکی از آن است که میزان تحصیلات در گرایش زنان به تک‌فرزندی تاثیر دارد؛ به عبارت دیگر با بالا رفتن سطح تحصیلات گرایش زنان به تک‌فرزندی بالا می‌رود.
کلیدواژه‌ها
گرایش به تک‌فرزندی
فردگرایی
میزان عقلانیت
مشارکت اجتماعی
جامعه‌‎پذیری جنسیتی
سن ازدواج
وضعیت اشتغال
موضوعات

عنوان مقاله English

Sociological Investigation of Social Renovation Effect on Women Tendency to Have One -Child (Case Study: Married Women of Age 15-49 in Tehran City)

نویسندگان English

Esmat Heydari 1
Bagher Saroukhani 2
Afsaneh Edrisi 3
1 PhD student in Sociology, Department of Sociology, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Professor, University of Tehran, Visiting Professor, Islamic Azad University, Department of Sociology, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Islamic Azad University, Department of Sociology, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

One-child phenomenon is a social issue which has become a model of life for many families. The main aim of this investigation is finding the answer to this fundamental question that how and to what extend the modern society characteristics (such as women's employment, gender socialization, individualism, rational choice, etc.) in the metropolis of Tehran is associated with women in Tehran for the orientation and acceptance of the pattern of voluntary one-child. The present study is descriptive-causal and methodologically a survey research. The statistical population in this investigation includes all the married women in productive age between 15-49 years in Tehran that 420 people were selected as samples. Sampling was done with the combination of disproportionate stratified sampling and cluster sampling and the tool used to collect information and data in this research is the researcher-made questionnaire. The results show that the orientation to one-child has the significant correlation with the individualism, rational choice, social participation; gender socialization and marriage age but there is no significant correlation with family economic status. The results also indicate that the orientation to one-child has the significant difference between different groups of employment status; in other words, in high-ranking jobs, this orientation is more. The data show that the level of education has an effect on women's orientation to have one-child; in other words, as the level of education increases, the orientation of women to have one-child increases.

کلیدواژه‌ها English

Orientation to have One-Child
Individualism
Rational Choice
Social Participation
Gender Socialization
Marriage Age
Employment Status
ارجمند سیاه‌پویش، اسحق؛ برومند، ناهید (1395)، «بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی بر گرایش به فرزندآوری در شهر اندیمشک با تأکید بر سبک زندگی (مطالعه موردی زنان متأهل کمتر از 35 سال)»، فصلنامه مطالعات جامعه‌‌شناسی جوانان، دوره 6، شماره 21.
ازکیا، مصطفی (1388)، جامعه‏‌شناسی توسعه، تهران: کیهان.
اسدپور، عهدیه؛ انتظاری، علی؛ احمدی اهنک، کاظم (1397)، «مشارکت اجتماعی رسمی و غیررسمی و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی: شهرستان آمل)»، جامعه‎‌شناسی کاربردی، سال 29. شماره پیاپی (71)، شماره سوم. پاییز.
اعظم آزاده، منصوره؛ آرامی، سعیده (1395)، «بررسی رابطه جامعه‏پذیری جنسیتی و رفتار در دوراهی اجتماعی»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، سال 14، شماره 1، بهار.
آفرینی، فاطمه؛ اکبری، ناهید؛ منتظری، علی (1397)، «ارتباط بین حمایت اجتماعی و قصد فرزندآوری در زنان ساکن شهر تهران»، نشریه پایش، سال 17، شماره 3، تیرماه.
ترکیان ولاشانی صاحب‌جانی؛ زمانی علویجه، فرشته؛ حیدری، زهرا، شوشتری‌مقدم، زهرا (1398)، «فرزندآوری: عوامل سوق‌دهنده و بازدارنده»، نشریه پایش، سال 18، شماره 3، تیرماه.
حاجیان، بهجت؛ مکتوبیان، مریم (1394)، «تجربۀ زیستۀ زنان از فرزندآوری»، فصلنامه جمعیت، سال 22، شماره 92، تابستان.
حسینی، حاتم؛ بگی، بلال (1393)، «تعیین‌کننده‏های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و جمعیت‌شناختی تمایلات فرزندآوری زنان همسردار مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی ـ درمانی همدان»، ماهنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه. سال 18، شماره 1، بهار.
حمیدی‌فر، مهدی؛ کنعانی، محمد‌امین؛ عبادالهی چندانق، حمید (1395)، «جامعه در مخاطره و فرزندآوری: مطالعه‌ای در شهر رشت»، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، سال 11، شماره 21، تابستان.
خانی، سعید؛ محمدزاده، حسین؛ عباسی شوازی، محمدجلال (1397)، «مقایسۀ میان‌نسلی ایدئال‎های ازدواج و فرزندآوری با تأکید بر نقش ویژگی‏های زمینه‏ای در شهرستان سنندج»، مسائل اجتماعی ایران، سال 9، شماره 2.
خلج‌آبادی فراهانی، فریده؛ سرایی، حسن (1395)، «واکاوی شرایط زمینه‌ساز قصد و رفتار تک‌فرزندی در تهران»، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 18 (71)، بهار.
ساروخانی، باقر (1385)، روش‏های تحقیق در علوم اجتماعی: اصول و مبانی، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، جلد اول.
شمس‏الدینی، حسین (1394)، «بررسی نگرش به فرزندآوری با تأکید بر مؤلفه‏های سبک زندگی در بین زنان مراجعه‏کننده به شبکه‏های بهداشت شهر تهران»، پایان‏نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه خوارزمی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی.
صادقی، حنانه؛ سرایی، حسن (1395)، «عوامل مؤثر بر گرایش به فرزندآوری زنان شهر تهران»، برنامه‏ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، سال 5، شماره 27.
عنایت، حلیمه؛ پرنیان، لیلا (1392)، «مطالعۀ رابطۀ جهانی‌شدن فرهنگی و گرایش به فرزندآوری»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی زن و جامعه، سال 4، شماره 2، تابستان.
فطرس، محمد‌حسن؛ نجمی، مریم؛ معمارزاده، عباس (1396)، «تحلیل ارتباط میان نرخ اشتغال زنان و میزان باروری در ایران»، زن در توسعه و سیاست، سال 15، شماره 3، پاییز.
قاسمی اردهایی، علی؛ منافی‌آذر، رضا؛ محمودیانی، سراج‌الدین (1397)، «عوامل اجتماعی مؤثر در تعداد فرزندان متأهل شهرستان اهر»، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال 21، شماره 81، پاییز.
قائد رحمتی، صفر؛ حسینی، فاطمه‌السادات (1391)، «تحلیل رابطه بین شاخص‌های بهداشتی و آموزشی با سطح باروری در استان‎های کشور»، رفاه اجتماعی، 12 (45)، تابستان.
کشاورز، حمید؛ حقیقتیان، منصور؛ توسلی دینانی، خدیجه (1392)، «بررسی عوامل مؤثر بر فاصله بین ازدواج و فرزندآوری (مطالعه موردی: زنان متأهل 49-20ساله شهر اصفهان)، جامعه‌‌شناسی کاربردی، 24 (29)، تابستان.
کلانتری، محمد؛ عباس‏زاده، محمد؛ امین مظفری، فاروق؛ راکعی بناب، ندا (1389)، «بررسی جامعه‎شناختی گرایش به فرزندآوری و برخی عوامل مرتبط با آن (مورد مطالعه: جوانان متأهل شهر تبریز)، جامعه‏‌شناسی کاربردی، سال 21، شماره 1، بهار.
گیدنز، آنتونی (1385)، جامعه‌‌شناسی، مترجم: منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
مبارکی، سیمین (1391)، «بررسی تأثیر انتخاب عقلانی بر شادمانی اجتماعی (مورد مطالعه شهروندان شهر تهران)»، پایان‏‏نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال.
مرتضوی، مهناز؛ حسینیان، سیمین؛ رسولی، رویا؛ زارعی محمودآبادی، حسن (1398)، «تجربه زیسته نوجوانان تک‌فرزند از تعامل با والدین»، خانواده‏پژوهی، سال 15، شماره 58، تابستان.
مشفق، محمود؛ مرادی‌ثانی، قدرت؛ حسین‌خانی، سحر (1395)، «تحلیلی بر رابطه اشتغال و تمایل به فرزندآوری در بین زنان شاغل در آستانۀ ازدواج در سطح استان‌های کشور»، فصلنامه جمعیت، سال 23، شماره 96، تابستان.
میرزایی، خلیل (1389)، طرح و پایان‏نامه‏نویسی، تهران: انتشارات جامعه‏شناسان.
وحیدنیا، نرگس (1395)، «نقش روابط پیش از ازدواج در خیانت زناشویی»، سلامت اجتماعی، سال 3، شماره 4، پاییز.
Celia Chan, Timothy,Chan. Lris (2016), “Perceived importance of childbearing and attitudes toward assisted reproductive technology among Chinese lesbians in Hong Kong: implications for psychological well-being”, Public health information, 106 (5).
Francesca, Luppi. Mencarini, Mencarini (2018), “Parents’ subjective well-being after their first child and declining fertility expectations”, Demographic Research, 9 (39).
Norville, Claire. Gomez Rocio., L. Brown, Robert (2016), “Some causes of fertility rates movements”, merican Enterprise Institute Washington Times,7 (13).
دین و ارتباطات (نامه صادق)
دوره 29، شماره 2 - شماره پیاپی 62
دین و ارتباطات
آذر 1401
صفحه 98-61