مؤلفه‌های گفتمانی موافق و مخالف قصاص در سینمای ایران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و حقوق جزا، مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.
چکیده
با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تأکید بر شرعی‌سازی قوانین، قصاص برای نخستین بار در لایحه حدود، قصاص و مقررات آن به عنوان یکی از مجازات‌های قانونی در سپهر حقوق جنایی ایران به رسمیت شناخته شد. ظهور قصاص در حقوق ایران، موجب شکل‌گیری نزاع‌های دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بسیاری شد و دو گفتمان معارض را در خصوص اجرا یا عدم اجرای آن به وجود آورد. با توجه به اهمیت قصاص و شکل‌گیری مباحث آن در قلمروهای مختلف اجتماعی، ادبیات سینمایی ایران نیز در فیلم‌های جنایی به این مسئله توجه کرده است. با توجه به نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی افکار عمومی در پهنه مسائل حقوقی، این پژوهش درصدد است تا با استفاده از روش گفتمانی- تاریخی روث وُداک و با تأکید بر برش‌های تاریخی، مذهبی و سیاسی ایران، فیلم‌های «شهر زیبا»، «دل‌خون»، «چهارشنبه»، «لانتوری»، «جمشیدیه» و «شنای پروانه» را از حیث بازنمایی قصاص، توصیف، تحلیل و واکاوی کند. بر اساس یافته‌های این پژوهش، فیلم‌های مورد مطالعه با اتخاذ یک رویکرد ادله‌محور و منطق استدلالی درصدد بیان دیدگاه‌های مخالفان و موافقان قصاص هستند. لذا، کارگردانان آثار سینمایی هم‌سو با طرفداران این دو گفتمان، با تمرکز بر بافت‌های موقعیتی و برخی مبانی مشترک هم‌چون زمینه‌های دینی، اجتماعی و حقوقی، پیامدهای اجرا یا عدم اجرای قصاص را مورد تأکید قرار می‌دهند. با وجود این، ارزیابی کلی فیلم‌های مورد مطالعه نشان می‌دهد که کارگردانان با درک هژمونی گفتمان شرعی به جای تأکید بر حذف قصاص به برخی راهبردهای جایگزین هم‌چون گسترش فرهنگ گذشت و رشد صلح و سازش توجه کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Discourse Components For and Against Retaliation in Iranian Cinema

نویسندگان English

Hamid Reza Daneshnari 1
narjes maleki 2
1 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
2 Master's student in Jurisprudence and Criminal Law, Shahid Motahari Higher School and University, Tehran, Iran.
چکیده English

With the victory of the Islamic Revolution of Iran and the emphasis on the legalization of laws, retaliation was recognized for the first time in the bill of limits, retaliation and its regulations as one of the legal punishments in the sphere of criminal law in Iran. The emergence of retaliation in Iranian law led to the formation of many religious, political, social and cultural conflicts and created two conflicting discourses about its implementation or non-implementation. Given the importance of retaliation and the formation of its issues in various social spheres, Iranian cinematic literature in the form of criminal genres has also paid attention to this issue. Given the role of the media in shaping public opinion in the field of legal issues, this study seeks to use the method of Wodak historical discourse approach and with emphasis on the historical, religious and political sections of Iran, the films "Beautiful City", "Delkhon(heartbroken)", "Wednesday”, "Lanturi", "Jamshidia" and "Parvane's Swimming" analyzes in terms of representing retaliation. Based on the findings of this study, the authors of the studied films, by adopting an evidence-based approach and reasoning logic, seek to express the views of those who oppose and those in favor of retaliation. Nevertheless, the overall evaluation of the studied films shows that the authors, understanding the hegemony of religious discourse, instead of emphasizing the elimination of retaliation, focus on some alternative strategies such as spreading the culture of forgiveness, developing peace and reconciliation.

کلیدواژه‌ها English

Retaliation
Cinematic Representation
Historical Discourse Approach
Deterrence
Right
ابن منظور (1414)، لسان العرب، جلد هفتم، بیروت: دار صادر.
اکبری، جهاندار؛ آشوری، محمد؛ اردبیلی، محمدعلی؛ صفاری، علی (1399)، «فلسفه سلب حیات با نگاهی بر حقوق کیفری ایران»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دوره 8، شماره 30.
امام خمینی، سید روح‌الله (1368)، صحیفه امام، جلد نهم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
باقری، معصومه (1395)، عکس رخ یار: نکته‌هایی از امام درباره خویشتن خویش، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
باقی، عمادالدین (1386)، حق حیات: پژوهشی در مجازات اعدام، قصاص و سنگسار در فقه و حقوق بشر، جلد اول، چاپ نخست، تهران: انتشارات اندیشه عصر.
باقی، عمادالدین (1399)، حق حیات: رویکردهای جامعه‌شناختی و حقوق بشری، جلد سوم، چاپ نخست، تهران: انتشارات اندیشه عصر.
حدادزاده نیری، محمدرضا (1397)، تحول کیفر اعدام در جرایم مواد مخدر و ارزیابی اثربخشی آن، رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
حر عاملی، محمدبن‌حسن (1414)، وسائل الشیعه، جلد 29، باب 19، حدیث 6، قم: آل‌البیت.
حسینی بهشتی، سید محمد (1380)، مبانی نظری قانون اساسی، تهران: بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله شهید دکتر بهشتی.
خسروشاهی، قدرت‌الله (1380)، فلسفه قصاص در اسلام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
دووینیو، ژان (1386)، جامعه‌‌شناسی هنر، مترجم: مهدی سحابی، تهران: نشر مرکز.
زارعی کمالیه، مجتبی (1399)، «تحلیل و بررسی فلسفه کیفر و مبانی آن در فقه و حقوق»، فصلنامه بین‌المللی قانون‌یار، دوره 4، شماره 14.
سیدحسینی، سعید؛ عطاکویی، محدثه (1400)، «تبیین فقهی ماده 47 آیین‌نامه اجرای احکام کیفری در برداشت عضو از محکومان به اعدام»، مجله فقه پزشکی، دوره 13، شماره 43.
طباطبایی، سید محمدحسین (1393)، المیزان فی تفسیر القرآن، جلد اول، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1408)، کتاب العین، جلد پنجم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، مترجمان: فاطمه شایسته‌پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
محسنی، محمدجواد (1391)، «جستاری در نظریه و روش تحلیل گفتمان فرکلاف»، مجلۀ معرفت فرهنگی اجتماعی، سال 3، شماره 3.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1374)، آموزش عقاید، جلد سوم، قم: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1388)، نظریه حقوقی اسلام، جلد اول، به کوشش محمدمهدی نادری قمی و محمدمهدی کریمی‌نیا، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1357)، عدل الهی، چاپ دهم، قم: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1381)، اسلام و نیازهای زمان، قم: انتشارات صدرا.
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (1382)، «از عدالت کیفری کلاسیک تا عدالت ترمیمی»، نشریه حقوقی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 10-9.
نجفی، محمدحسن (1981)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد 42، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
Hudson, Barbara (2003), Understanding Justice, Open University Press, London.
McLaughlin, Eugene and Munice, John (2019), The Sage Dictionary of Criminology, 4th edition, Sage Publication, London.
Wodak, R. (2013), Critical Discourse Analysis, London, Sage Publication.
Wodak, R., de Cillia, R., Reisigl, M., & Liebhart, K. (2009), The Discursive Construction of National Identity (2nd ed.), Edinburgh, Edinburgh University Press.
Wodak, R., (2014), Critical Discourse Analysis, The Routledge companion to English studies, Leung, C. & Street, B. V. (eds.), London: Routledge: 302-317.
Wodak, R., Meyer, M. (2001), Methods of Critical Discourse Analysis, London: SAGE Publications.
Wodak, R., (2015), Critical Discourse Analysis, Discourse-Historical Approach, The International Encyclopedia of Language and Social Interaction, Edited by Karen Tracy, Wiley-Blackwell: 23-53.