درآمدی بر کارکردهای تمدنی زبان

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم، استاد همکار مجتمع آموزشی بنت الهدی جامعه المصطفی، قم، ایران.
2 استاد گروه تاریخ و تمدن، دانشکده تاریخ تمدن و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام، قم، ایران.
چکیده
تمدن بالاترین سطح پیشرفت و برآیند دستاوردها و سرمایه‌­های سخت و نرم یک جامعه انسانی است که براساس سهم مولفه­‌های سازنده خود در سطوح مختلف در جوامع انسانی ظهور می­‌کند. از جمله مهمترین ابزار در پی­ریزی تمدن، زبان است که با قابلیت بی­‌بدیل ارتباطی خود، قادر است کارکردهای تمدنی ارزشمندی داشته باشد. پرداخت به کارکردهای تمدنی زبان و بررسی میزان اثرگذاری آن به عنوان مهمترین ابزار ارتباطی می‌­تواند در شناخت خلاءهای پیش­روی یک تمدن مؤثر باشد و در میدان رقابت با غیرهای مجاور، آن‌را مهیا و تقویت نماید. بدین منظور پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی در نظر دارد به مسأله ارتباط زبان و تمدن و کارکردهای تمدنی زبان تمدن­‌ساز بپردازد. یافته­‌های پژوهش حاضر حاکی از آن است که زبان می‌­تواند در اعتباربخشی به تمدن، تعیین سطوح اندیشه تمدن‌­ساز، تولید و بازتولید تمدنی، افزایش قدرت و اثرگذاری آن در حوزه درون و برون مرزی یک سرزمین، آموزش هنجارهای تمدنی و انتقال سرمایه­‌ها و دستاوردهای جدید مشارکت داشته باشد. براین اساس در پی­ریزی و تجدید حیات تمدن نوین اسلامی لازم است در راستای تقویت این ابزار ارتباطی، قابلیت‌هایی که به صورت بالفعل در زبان تمدنی مدنظر موجود است تقویت و به زمینه­‌سازی برای ایجاد قابلیت‌های لازم ولی مفقود در چنین زبانی مبادرت کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Introduction to Civilization Functions of Language

نویسندگان English

Sh,hnaz Karimzadehsureshgani 1
Mohsen Alviri 2
1 PhD in Islamic History, Bagheral Uloom University, Associate Professor of Bint Al-Hadi Educational Complex, Jamia Al-Mustafa, Qom, Iran.
2 Professor of the Department of History and Civilization, Faculty of History of Civilization and Political Studies, Bagheral Uloom University, Qom, Iran.
چکیده English

Civilization is the highest level of development and the result of the hard and soft achievements and capitals of a human society that emerges based on the contribution of its constituent components at different levels in human societies. One of the most important tools in the foundation of civilization is language, which with its unparalleled communication capability, can have valuable civilizational functions. Paying attention to the civilizational functions of language and examining its effectiveness as the most important human communication tool can be effective in recognizing the gaps facing a civilization. For this purpose, the present study intends to deal with the issue of the relationship between language and civilization and the civilizational functions of the civilization-building language with a descriptive-analytical method. The findings of the present study indicate that language can be used in accreditation of civilization, determining the levels of civilization-building thought, production and reproduction of civilization, increasing its power and effectiveness in the internal and external spheres of a land, teaching the norms of civilization and transmission of new investments and achievements. Therefore, in order to strengthen the new Islamic civilization and this communication tool, it is necessary to strengthen the capabilities which actually exist in the language of civilization in question and to pave the way for creating the necessary but missing capabilities in such a language.

کلیدواژه‌ها English

Language
Civilization
Civilizing Language
Islamic Civilization
Civilization Functions
ابن فارس، احمد (1367ق)، مقاییس اللغه، تنظیم: عبدالسلام محمد هارون، قاهره: دارالخیل.
استاینبرگ، دنی (1386)، درآمدی بر روان‌شناسی زبان، مترجم: ارسلان گلفام، تهران: سمت.
اسدیان شمس، علی؛ نصری، عبدالله (1398)، «عوامل انگیزشی وحدت‌بخش برای رسیدن به یکپارچگی ایدئال در تمدن از دیدگاه علامه جعفری»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی فلسفه و الهیات، سال 24، شماره 3، پیاپی 95.
اسکافی، ابراهیم (1398)، «باز هم زبان: بررسی و نقد کتاب زبان‌باز»، فصلنامه نقد کتاب علوم انسانی، سال دوم، شماره پنجم.
ایزدی، پیروز (1382)، «برنامه‌ریزی در حوزه زبان و اصطلاح‌شناسی گامی به سوی تقویت و توسعه فرهنگ ملی»، مقاله‌های همایش‌های ایران، مجموعه مقالات دومین هم‌اندیشی واژه‌گزینی و اصطلاح‌‌شناسی.
آذر شسب، محمدعلی؛ همایونی، سعدالله (1394)، «واکاوی فرهنگ و نقش آن در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های آموزش زبان (مطالعه موردی: آموزش زبان عربی در ایران)»، دوفصلنامه علم زبان، سال 3، شماره 5.
آقاگل‌زاده، فردوس (1382)، «نگاهی به زبان و تفکر»، تازه‌های علوم شناختی، سال 5، شماره 17.
باطنی، محمد‌رضا (1369)، زبان و تفکر، تهران: فرهنگ معاصر.
باطنی، محمدرضا (1396)، درباره زبان (مجموعه مقالات)، تهران: آگه.
باهر، محمد (بی‌تا)، سیبویه پژوهی: مجموعه مقالاتی درباره سیبویه و جایگاه علمی او، چاپ اول، تهران: خانه کتاب.
برتون، رولان (1380)، قوم‌‌شناسی سیاسی، تهران: نی، 1380.
برک، لورای (1384)، روان‌شناسی رشد، مترجم: یحیی سیدمحمدی، تهران: نشر ارسباران، نوبت چهارم.
بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد (1370)، الصیدنه فی طب، تصحیح: عباس زریاب، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
جعفری، محمدتقی (1364)، بررسی و نقد افکار راسل، تهران: انتشارات امیرکبیر.
جعفری، محمدتقی (1386)، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
جعفری، محمدتقی (1396)، فلسفه تاریخ و تمدن، تدوین و تنظیم: عبدالله نصری، تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
جمشیدیها، غلامرضا (1387)، «تمدن اسلامی»، فصلنامه تاریخ اسلام، سال نهم، شماره مسلسل 34-33.
جمعی از نویسندگان (1398)، چیستی تمدن، ترجمه: محمد‌حسین صالحی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
چامسکی، نوآم (1377)، زبان و مسائل دانش، مترجم: علی درزی، تهران: آگه.
حسینی، محمد‌ضیا (1384)، درآمدی بر روان‌شناسی زبان، تهران: رهنما.
خبازی کناری، مهدی (1398)، «ماهیت زبان در اندیشه سوسور و فارابی»، فصلنامه جستاری در فلسفه و کلام، سال 51، شماره 1، شماره پیاپی، 102.
داوری اردکانی، نگار (1380)، «نمادهای هویت ایرانی و زبان فارسی»، فصلنامه مطالعات ملی، سال 8، شماره 2.
داوری اردکانی، نگار (1388)، «برنامه‌ریزی زبانی، فرهنگ زبانی و مؤلفه‌های آن (مطالعه موردی در شهر تهران)»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، سال 2، شماره 1.
دفلور، ملوین؛ دنیس، اورت (1385)، شناخت ارتباطات جمعی، مترجم: سیروس مرادی، تهران: انتشارات دانشکده صداوسیما.
دورانت، ویل (1376)، تاریخ تمدن، مترجم: احمد آرام، تهران: اقبال.
دیلم صالحی، بهروز (1385)، «اسطوره و حماسه، دو بنای هویت ایرانی»، فصلنامه مطالعات ملی، سال 7، شماره 3.
رجبی، روح‌الله؛ سلیمان حشمت، رضا (1394)، «زبان در اندیشه هایدگر»، حکمت و فلسفه، سال یازدهم، شماره چهارم.
رضا، محمود؛ نوری خاتونبانی، علی (1393)، «مقایسه نظریات منطقی زبان‌شناختی فارابی با اصول و نظریات زبان‌شناسی معاصر»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ فلسفه، بنیاد حکمت علمی صدرا، سال پنجم، شماره 3.
رضائی، حدائق؛ محمد علی‌پور (1391)، «بررسی متون خوان‌داری مجموعه فارسی بیاموزیم براساس نقش‌های هفت‌گانه زبان از دیدگاه هلیدی»، پژوهشنامه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، سال اول، شماره دوم.
رنانی، محسن (1386)، «توسعه به‌مثابه زبان»، گردهمایی سالیانه مربیان، کانون گفت‌وگوی صدر.
زندی، بهمن (1383)، روش تدریس زبان فارسی (در دوره دبستان)، تهران: انتشارات سمت.
زندی، بهمن (1390)، زبان‌آموزی، تهران: انتشارات سمت.
ساپیر، ادوارد (1376)، زبان: درآمدی بر مطالعۀ سخن‌گفتن، مترجم: علی‌محمد حق‌شناس، تهران: سروش.
سامرائی، ابراهیم (1376)، زبان‌شناسی تطبیقی، مترجم: سید حسین سیدی، تهران: دانشگاه تربیت معلم.
شریعت، علی (1358)، بازگشت به خویشتن، تهران: بی‌تا.
شریعتمداری، علی (1372)، فلسفه تربیت، فلسفه فکر، روشنفکر کیست؟، اصفهان: جهاد دانشگاهی دانشگاه اصفهان.
شریعتی، علی (1359)، تاریخ تمدن، دفتر تنظیم و تدوین مجموعه آثار دکتر علی شریعتی، چهارم.
شهدادی، احمد (1384)، «زبان معیار: تعریف و نشانه»، پژوهش حوزه، سال ششم، شماره 23 و 25.
صادقی تحصیلی، طاهره (1393)، عصمت دریکوند، زبان فارسی و تحکیم هویت ایرانی اسلامی، نخستین همایش آموزش زبان فارسی، دانشگاه تربیت مدرس.
صالحی‌امیری، رضا (1389)، انسجام ملی و تنوع فرهنگی، مرکز تحقیقات استراتژیک.
طباطبایی، محمد‌حسین (بی‌تا)، المیزان فی تفسیر القرآن، بی‌جا: دارالفکر.
عباس‌زاده، مهدی (1398)، «کارکرد معرفتی زبان نزد فارابی»، دوفصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های عقلی نوین، سال چهارم، شماره هفتم.
عباسلو، محمدحسن (1379)، «بررسی تأثیر آموزش فرهنگ بر یادگیری زبان فارسی به‌عنوان زبان دوم»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه علامه طباطبایی.
عسکری، ابوهلال حسن بن عبدالله (2014م)، الفروق اللغویه، محقق: محمدابراهیم سلیم، بی‌جا: دارالعلم والثقافه والنشر.
عضدانلو، حمید (1384)، آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه‌‌شناسی، تهران: نی.
علائی، بهلول (1391)، «پیوستگی زبان و فرهنگ؛ برخی ملاحظات اجتماعی و روان ـ زبان‌شناختی»، مجموعه مقالات هشتمین همایش زبان‌شناسی ایران، گرد‌آورنده: محمد دبیر‌مقدم، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
فائز، کوکب و همکاران (1391)، «مفهوم‌شناسی تطبیقی عدالت زبانی: کارکرد زبان در توسعه عدالت»، پژوهش‌های زبانی و ادبیات تطبیقی، دوره 3، شماره 1، پیاپی 9.
فتح‌زاده، حسن (1389)، «هوسرل ـ دریدا: جدال بر سر زبان»، فصلنامه متافیزیک، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، سال 2، شماره 56.
فوکو، میشل (1395)، «گفتمان، تحلیل گفتمان»، فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دوره 12، شماره 42.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (بی‌تا)، القاموس المحیط، بیروت: دارالکتب العلمیه، ج1.
قرآن کریم.
قمری، محمدرضا؛ حسن‌زاده، محمد (1389)، «نقش زبان در هویت ملی»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی زبان‌‌پژوهی دانشگاه الزهرا (س)، سال 2، شماره 3.
کرامش، کلر (1390)، زبان و فرهنگ، مترجم: فریبا غضنفری، راحله قاسمی و پدرام لعل‌بخش، تهران: امیرکبیر.
کریستال، دیوید (1392)، نخستین درس‌نامه زبان‌شناسی، مترجم: راحله گندم، تهران: عملی.
کوئن، بروس (1370)، درآمدی به جامعه‌‌شناسی، مترجم: محسن ثلاثی، تهران: فرهنگ معاصر.
لاند، نیک (1387)، زبان و اندیشه، مترجم: حبیب‌الله قاسمزاده، تهران: کتاب ارجمند.
مانی، مهر‌نوش؛ افضلی، مهرداد (1397)، «زبان راهی نرم به سوی توسعه»، مجموعه مقالات توسعه، تهران: پویش فکری توسعه.
محسنی، منوچهر (1370)، مقدمات جامعه‌‌شناسی، تهران: مؤلف.
مدرسی، یحیی (1386)، درآمدی بر جامعه‌‌شناسی زبان، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش‌عالی.
مرادی، مریم؛ رحمانی، مرضیه (1395)، «بررسی رابطه متقابل زبان و فرهنگ با استفاده از فرضیه نسبیت زبان‌شناختی»، نقد زبان و ادبیات خارجی، دوره 12، شماره 16، بهار و تابستان.
مسکوب، شاهرخ (1385)، هویت ایرانی و زبان فارسی، تهران: پاسخ آینه.
معینی علمداری، جهانگیر (1383)، «هویت، تاریخ و روایت در ایران: هویت، ملیّت، قومیت»، مجموعه مقالات، به کوشش حمید احمدی، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
مکارم شیرازی، ناصر (1353)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نراقی، احسان (1385)، علوم اجتماعی و سیر تکوینی آن، تهران: نشر و پژوهش فروزان.
نظامی‌زاده، مهرگان (1373)، «زبان و فرهنگ»، مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 80.
نوروزی‌فیروز، رسول؛ خاتمی‌نیا، فضه (1397)، «زبان و تکوین تمدن اسلامی»، مجموعه مقالات همایش تمدن نوین اسلامی، بی‌جا: سازمان اوقاف و امور خیریه.
نهج‌البلاغه، ترجمه فیض‌الاسلام.
نیومایر، فردریک (1378)، جنبه‌های سیاسی زبان‌شناختی، مترجم: اسماعیل فقیه، تهران: نی.
ورستیگ، کیس (1391)، تاریخ مطالعات زبان‌شناسان مسلمان، مترجم: زهرا ابوالحسنی، تهران: سمت.
ویسی، محمد (1389)، «نقش و جایگاه زبان در زندگی بشر»، مردمان.
هارتاس، دیمیترا (1391)، مشکلات زبانی و ارتباطی، مترجم: احمد رمضانی و آتوسا رستم‌بیگ، تهران: انتشارات مدرسه.
یار‌محمدی، لطف‌الله (1378-1377)، «مناسبات زبان، فکر، رفتار جمعی و اصطلاح‌‌شناسی»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، شماره چهارم و پنجم.
Rahman. Tariq (2007), Pashto Language and Identity Formation in Pakistan, Khyber- ORG. htm. p2.
Thomas, George (1991), Linguistic purism, New York: Longman.
www.mardoman.net/life/langrole