شاخصه های تمدن نوین اسلامی درگفتمان علوی(مطالعه فراتحلیل و تحلیل مضمون)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استاد تمام دانشگاه امام صادق ‌علیه‌السلام، تهران، جمهوری اسلامی ایران.

2 دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیه السلام

چکیده

توجه به ابعاد و شاخصه های تمدن ها در مکاتب مختلف، عاملی در جهت الگو پذیری حکیمانه و بسط افق اندیشه ورزی و نیز ارتقای انتخاب برترین و ماندگارترین ساختار تمدنی ایجاد نموده که در پرتو آن با طریقی روشنگرانه تمسک به آن نوع از رویکرد تمدنی را پدید می آورد. در این راستا ، تمدن نوین اسلامی در دوره کوتاه مدت خلافت سیاسی و زعامت مسلمین از سوی امیر مؤمنان ( علیه السلام ) در گفتمان علوی در جهت پدیدار شدن حقیقت خردورزی فراهم گردید. پژوهش حاضر ، با تمرکز بر 50 مقاله پژوهشی داخلی و در ذیل استفاده از دو روش تحقیق فراتحلیل و تحلیل مضمون به بازشناسی مؤلفه های تمدن ساز در پرتو سیره رفتاری و گفتاری امیر مؤمنان در تحقق تمدن اسلامی پرداخته است. مضامینی فراگیر همچون عقلانیت ، عدالت و پیشرفت که از اهم مؤلفه های هویت ساز تمدن علوی می باشد در راستای مقوله بندی مضامین پایه برگرفته از نتای . ج مقالات صورت بندی و استخراج شده اند. درصد بندی و آمار مقالات مذکور در راستای توجه به مرتبه تحصیلی پژوهشگر یا پژوهشگران، جنسیت ، روش تحقیق و... در راستای بهرهمندی از روش فراتحلیل بخشی دیگر از این پژوهش است که بدان پرداخته شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Characteristics of modern Islamic civilization in Alevi discourse (Meta-analysis study and theme analysis Styles Editing)

نویسندگان [English]

  • Hassan Bashir 1
  • Malihe Abedini 2

1 Imam Sadiq University: Tehran, Tehran, IR

2 A PH.D student at Imam Sadeq University

چکیده [English]

Abstract
Paying attention to the dimensions and characteristics of civilizations in different schools has created a factor in the direction of wise modeling and expanding the horizon of thinking, as well as promoting the selection of the best and most lasting civilizational structure, which in light of that creates the adherence to that type of civilizational approach in an enlightened way. . In this regard, the modern Islamic civilization was provided during the short period of the political caliphate and the leadership of the Muslims by the Amir of the Believers (peace be upon him) in the Alevi discourse in order to emerge the truth of wisdom. The present research, focusing on 50 internal research articles and using Two research methods, meta-analysis and theme analysis, have dealt with the recognition of the components of civilization in the light of the behavior and speech of Amir Momenan in the realization of Islamic civilization The direction of justice and progress which is one of the most important components of the identity of Alevi civilization in line with the categorization of the basic themes taken from the results of the formulated and extracted articles And the percentage and statistics of the mentioned articles in line with the attention of the researcher's educational level with gender researchers. The research method and... in order to benefit from the meta-analysis method is another part of this research that you should know was paid.
.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Islamic civilization of Imam Ali (peace be upon him)
  • Rationality
  • Justice
  • Progress
کتابنامه‌
ابطحی، سیدعبدالحمید؛ انصاری، محمدفرید و طارمی‌راد، حسن (1392). جایگاه امام علی(علیه السلام) در نشر علوم دین در مراکز علمی. فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال چهارم، (10)، 7-28.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
احمدی، سیدجواد (1391). معیار عدالت توزیعی و نسبت آن با انصاف و برابری با تأکید بر اخلاق حکومتی امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهشنامه اخلاق، سال پنجم، زمستان، 53-76.
احمدیان، مهدی و محمدلو، مجید (1402). دوره گذار تمدنی و مؤلفه‌های برون‌رفت از آن. دو فصلنامه علمی مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، پاییز و زمستان، (6)، 221-246.
اسماعیلی، هاجر و خوشفر، محسن (1398). ترسیم جاهیلیت از دیدگاه نهج‌البلاغه بر مبنای استراتژی داده‌بنیاد. فصلنامه علمی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال هجدهم، (63)، 53-77.
الویری، محسن (1383). رابطه اسلام و ایران؛ رویکرد تمدنی. فصلنامه تاریخ اسلام، (20)، 5-20.
الویری، محسن و غفارپور، یونس (1395). درآمدی بر ظرفیت‌سنجی تمدنی آیات فقهی قرآن. فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال هفتم، (2)4، 7- 34.
بابائی، حبیب‌الله (1401). شاخص‌های تمدن (در دو رویکرد عرفی و قدسی). پژوهش‌های تمدن نوین اسلامی، سال دوم، (3)، 33-68.
باقری، شهلا (1384). جامعه مطلوب از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(علیه السلام). فصلنامه شیعه‌شناسی، سال سوم، (12)، 213-230.
باقری، فریبرز؛ کیایی، زهرا و آذربایجانی، مسعود (1392). تعیین اهداف تغییر رفتار و روان انسان در سخنان امام علی‌(علیه‌السلام). دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات اسلام و روان شناسی، سال هفتم، (13)، 95-118.
بشیر، حسن (1399). تحلیل خبری ـ ارتباطی بحران کرونا و جامعه مخاطره‌آمیز. فصلنامه رسانه، سال سی و یکم، (2)، 5 -30.
بهرامی، وحید و تقوی، سیدمحمدعلی (1397). پدیدارشناسی راهبردهای امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه انسان‌پژوهی دینی، سال پانزدهم، (39)، 82-65.
بیغمی، داود؛ صائینی، محمدحسین؛ مردای زنجانی، حسین و ادریسی، فرهاد (1400). اهم استراتژی‌های نیل به جامعه آرمانی از دیگاه امام علی(علیه السلام). فصلنامه علمی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال بیست و یکم، (75)، 9- 25.
پورکریمی هاوشکی، کریم و یاری دهنوی، مراد (1393). تبیین بررسی عدالت تربیتی از دیدگاه امام علی(علیه‌السلام). مجله پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی، سال ششم، (9)، 23-51.
جلالی، سیدمجتبی و یاوری سرتختی، محمدجواد (1401). ملاک‌های مشروعیت حکومت امیرمؤمنان علی‌(علیه‌السلام) در اندیشه سیاسی شیعیان عصر حضور. فصلنامه حکومت اسلامی، سال بیست و هفتم، (3)، 83-112.
حاجیان، رضا؛ دلشاد تهرانی، مصطفی و امینی حاج‌آبادی، محمدرضا (1396). زمینه‌های شفافیت اطلاعات و عدالت اقتصادی از دیدگاه نهج‌البلاغه. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال شانزدهم، (55)، 81-100.
حاجی‌زاده، محسن؛ حسینی، سیدعلی؛ محمدیان، علی و حسینی، سیدمحمد (1402). عدالت توزیعی در رویکرد اقتصادی امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه علمی پژوهش‌های نهج‌البلاغه. سال بیست و دوم، (77)، 145-161.
حسینی، محمدرضا؛ سراقی، بهروز و خوش‌کلام، نرگس (1401). نخبه‌گرایی؛ مشروعیت سیاسی یا مشروعیت الهی. فصلنامه حکومت اسلامی، سال بیست و هفتم، شماره اول، 33-62.
حسینی‌زاده، سیدمحمدعلی (1393). مشروعیت چندلایه تأملی در مبانی مشروعیت نظام سیاسی در سیره و کلام امام علی(علیه‌السلام). فصلنامه علوم سیاسی باقر العلوم(علیه‌السلام)، سال هفدهم، (68)، 27-52.
خامنه‌ای، سید علی (23/7/1391). بیانات مقام معظم رهبری: https://farsi.Khamenei.ir
خزائی، احمدرضا (1395). تحلیل زمینه‌های حقوق شهروندی در نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهش دینی، (33)، 67-85.
خنشا، علیرضا و دژآباد، حامد (1396). ویژگی‌های تمدن و دولت اسلامی از دیدگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام). کنفرانس سراسری علمی تخصصی نهج‌البلاغه.
دانایی‌فرد، حسن و مؤمنی، مونا (1387). تئوری رهبری اثربخش از دیدگاه امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال چهارم، (14)، 75-110.
درخشه، جلال (1386). عدالت از دیدگاه امام علی‌(علیه‌السلام). دوفصلنامه دانش سیاسی، (5)، بهار و تابستان، 5-37.
درخشه، جلال و شفیعی قهفرخی، امیدعلی (1392). سعادت از دیدگاه امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه سیاست مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 43(2)، 185-201.
دلشاد تهرانی، مصطفی و حامی، مژگان (1395). آسیب‌شناسی عملکرد خلفای سه‌گانه بر اخلاق اجتماعی مسلمین با تکیه بر نهج‌البلاغه. نشریه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 7-22.
رضائی، فاطمه و خوش‌نیت، غلامرضا (1400). جذب حداکثری و دفع حداقلی در جلوگیری از انحرافات دینی بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال بیست و یکم، (73)، 189-211.
رفعت، محسن (1400). تحلیل رهبری اخلاق‌مدارانه امام علی‌(علیه‌السلام) در دوران پیش از حکومت با تأکید بر نهج‌البلاغه. فصلنامه علمی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال بیستم، (71)، 177-205.
رفعت، محسن و سروریان، حمیدرضا (1400). رفتارشناسی تحلیلی از هبری اخلاق‌مدارانه امام‌(علیه‌السلام). فصلنامه عملی ـ پژوهشی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، سال یازدهم، شماره اول، 191-217.
سعدآبادی، علی‌اصغر و پورعزت، علی‌اصغر (1391). تدوین الگوی توسعه و پیشرفت در پرتو رهنمودهای امام علی(علیه‌السلام). دوفصلنامه علمی ـ تخصصی، سال اول، (4)، 71-103.
سمیحی، ابراهیم؛ مطیع، مهدی و حاجی اسماعیلی، محمدرضا (1400). کمال در کلام امیرالمؤمنین. فصلنامه علمی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال بیستم، (71)، 229-253.
سهرابی‌فرد، نسرین (1385). مروری بر مبانی فراتحلیل. فصلنامه روانشناسان ایرانی، سال سوم، (10)، 169-171.
شاهرخی، سیدعلاء‌الدین (1401). بررسی تأثیر نظریه «حقوق متقابل حاکم و مردم» امام علی‌(علیه‌السلام) بر حقوق ایرانیان دردوران خلافتش. نشریه شیعه‌شناسی، سال بیستم، (77)، 65-90.
شاهرخی، سیدعلاء‌الدین؛ عظیمی، میراحمد و قلی‌پور، پروانه (1402). الگوی کاربردی حقوق متقابل معلم و شاگرد از منظر امیرالمؤمنین علی‌(علیه‌السلام). نشریه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال بیست و دوم، شماره اول.
صاحب­یار، حافظ و ­پیری، موسی (1398). فراتحلیل اثربخشی آموزش به کمک رایانه یر عملکرد تحصیلی فراگیران. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی، سال نهم، (37)، 1-16.
صرفی، زهرا و پورکاویان، زینب (1401). عدالت فردی در نامه‌های امیرالمؤمنین به ‌کارگزاران. فصلنامه علمی ـ پژوهشی، سال سیزدهم، 31-58.
صمدانیان، محسن و میزبان، فردوس (1390). علل ناهنجاری و روش کنترل آن از دیدگاه نهج‌البلاغه. نشریه حدیث‌پژوهی، (5)،  19-152.
عالمی، خدیجه و مؤمنه، سمیه (1393). بازشناسی نظام رفتاری امیرالمؤمنین در دوره حکومت با مسیحیان. فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ اسلام، سال پانزدهم، (4)، 37-64.
عباسی، علی‌اکبر (1392). سبک استدلال‌های امام علی‌(علیه‌السلام) علیه مخالفان در نهج‌البلاغه. فصلنامه علمی ـ پژوهشی، سال یازدهم، (44)، 233-246.
عترت‌دوست، محمد و احمدی، مهدیه (1400). راهکارهای مقابله با اشرافی‌گری بر مبنای تحلیل محتوای نامه امام علی(علیه‌السلام). فصلنامه علمی ـ پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال نهم، (2)، 69-93.
عطاشه، منصور و کیانی، امین (1398). عدالت ترمیمی در اندیشه امام علی‌(علیه‌السلام). پژوهش‌‌نامه نهج‌البلاغه، سال هفتم، (27)، 99-116.
علی‌پوریانی، طهماسب و زارع، سارا (1399). مشارکت به‌مثابه سرمایه اجتماعی در نهج‌البلاغه. فصلنامه علمی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال نوزدهم، (66)، 196-22.
قاضی خانی، حسین (1400). چرایی لغزش مالی کارگزاران امیرالمؤمنین علی‌(علیه‌السلام) و چگونگی مواجهه امام با آن. فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ اسلام، سال بیست و دوم، (86)، 45-73.
قبادی، آیت (1400). تبیین تأثیر اندیشه و عملکرد اقتصادی امام علی‌(علیه‌السلام) بر توسعه تمدن اسلامی ـ با تأکید بر تمدن‌سازی حکومت‌های شیعی. فصلنامه علمی پژوهش‌های تاریخی، سال چهاردهم، (2)، 39-56.
کریمی، محمدکاظم؛ پوریانی، محمدحسین و خیری، حسن (1400). جایگاه حکومت در تأسیس نهادهای جامعه‌پذیری سیاسی از منظر نهج‌البلاغه. فصلنامه علوم سیاسی، سال بیست و چهارم، (92)، 7-34.
کلانتری، ابراهیم و جنتی، لیلا (1391 ). همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی‌(علیه‌السلام) نهج‌البلاغه. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌نامه اخلاق، سال پنجم، (17)، 27-44.
کمالی، یحیی (1397). روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاستگذاری عمومی. فصلنامه علمی ـ پژوهشی سیاستگذاری عمومی، (4)، 189-208.
کوثری، محمدعلی؛ پهلوان، منصور و طارمی‌راد، حسن (1397). صلح‌طلبی امام علی‌(علیه‌السلام) و ارائه الگوهای علمی تحقق صلح و جلوگیری از جنگ در سیره ایشان. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال هفدهم، (59)، 107-128.
گل‌مکانی، وجیهه؛ وکیلی، هادی و ناظمیان فرد، علی (1396). نقش کارگزاران امام علی‌(علیه‌السلام) در تأمین امنیت اقتصادی. فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ اسلام، سال نهم، (34)، 131-160.
مرادی کهنکی، فاطمه؛ مطوری، علی و ناصری کریموند، امان‌الله (1397). نقش معادباوری در طهارت اقتصادی از دیگاه نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، سال هفدهم، (59)، 23-42.
مطهری، حمیدرضا و پردل، محمدجواد (1397). جوان­گرایی در حکومت امام علی(علیه‌السلام). فصلنامه علوم سیاسی، سال بیست و دوم، (85)، 95-120.
معرفت، فهمیه و فراهتی، عباسعلی (1401). مؤلفه‌های تمدن‌ساز از منظر امیرالمؤمنین(علیه‌السلام). فصلنامه علمی پژوهشی نهج‌البلاغه، 21(4)، 73-97.
معمار، ثریا (1393). تحلیل جامعه‌شناختی مفهوم عدالت از دیدگاه حضرت علی(علیه‌السلام). فصلنامه علمی ـ پژوهشی شیعه‌شناسی، سال دوازدهم، (47)، 47- 78.
ملکی، حسن؛ هاشمیان، فخرالسادات و محمدی، جوادآقا (1394 ). راهبردهای توسعه فرهنگی از دیدگاه امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی ـ فرهنگی، 4(2)، 9-34.
منصوری، زهره؛ محمدی، ناصر و عبادی، مهدی (1399). تعالی عقلائی زنان. فصلنامه پژهش‌های نهج‌البلاغه، (66)، 121-144.
میرخلیلی، سیدعلی‌اصغر (1397). مفهوم‌شناسی عدالت و الزامات اجرایی شدن آن بر اساس سیره علوی. فصلنامه علوم سیاسی، سال بیست و دوم، (85)، 162-184.
نصراصفهانی، مهدی و نصراصفهانی، علی (1389). شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی(علیه‌السلام). فصلنامه معرفت سیاسی، سال دوم، (2)، 141-160.
هنری لطیف‌پور، یدالله و عروتی، اکبر (1399). مسئولیت جمعی از نگاه امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه علوم سیاسی، سال بیست و سوم، (92)،  27-48.
یوسفی شیخ رباط، محمدرضا و زندیه، مهناز (1395). بررسی عملکرد اقتصاد ایران دید عدالت. فصلنامه علمی ـ پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال شانزدهم، (63)، 39-67.
یوسفی، احمدعلی (1389). سیره اقتصادی امام علی‌(علیه‌السلام). فصلنامه تفسیری، سال اول، (3)، 193-220.