دین و ارتباطات (نامه صادق)

آینده‌پژوهی حکمرانی تبلیغ دینی در ایران؛ تحلیل روند پیشران‌ها و راهبردها

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آینده پژوهی دین و دین داری، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران

10.30497/rc.2025.248264.2112

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی آینده تبلیغ دینی در ایران و شناسایی پیشران‌ها و راهبردهای اثربخش در عصر تحولات دیجیتال انجام شده است. مسئله اساسی پژوهش، چالش‌هایی نظیر گسترش فناوری‌های اطلاعاتی، دیجیتال‌سازی، تغییر سبک زندگی نسل‌های جدید، کاهش اعتماد به مراجع سنتی و ظهور بازیگران جدید در فضای دیجیتال است که عملکرد تبلیغ دینی را تحت تأثیر قرار داده‌اند. با بهره‌گیری از روش تحلیل روند و مطالعه اسنادی، این پژوهش تلاش کرده است روندهای کلان و پیشران‌های کلیدی، نظیر جهانی‌شدن، فردگرایی، عدالت رسانه‌ای و تغییر نقش مبلغان دینی را شناسایی و تحلیل کند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تحول در فناوری‌های ارتباطی، تغییر در سبک‌های دینداری و بازتعریف معنویت، نه‌تنها فرصت‌هایی برای نوآوری در تبلیغ دینی ایجاد کرده‌اند بلکه چالش‌هایی همچون افزایش شبهات دینی، تضعیف مرجعیت سنتی و شکاف نسلی میان مبلغان و مخاطبان جدید را برجسته نموده‌اند. این پژوهش بر ضرورت ایجاد راهبردهای داده‌محور، استفاده از فناوری‌های نوین، تولید محتوای تعاملی و پاسخگو، تقویت عدالت رسانه‌ای، و بازسازی نقش مبلغان دینی تأکید دارد و نقشه راهی برای سیاست‌گذاران و مدیران دینی فراهم می‌آورد تا با رویکردی آینده‌نگر، تحولات اجتماعی و فناورانه را مدیریت کرده و اثربخشی تبلیغ دین را در مواجهه با تغییرات محیطی افزایش دهند. این مطالعه، بازبینی سیاست‌های تبلیغ دینی و توسعه الگو‌هایی تطبیقی و نوآورانه را به‌عنوان مسیر دستیابی به پویایی و تاب‌آوری نظام تبلیغ دین پیشنهاد می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Futures Studies on the Governance of Religious Propagation in Iran: Analysis of Trends, Drivers, and Strategies

نویسنده [English]

  • jalal rizaneh

Assistant Professor, Department of Religious Future Studies and Religiosity, Research Institute for Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran

چکیده [English]

This study investigates the potential futures of religious advertising governance in Iran, offering strategies to enhance its effectiveness amidst accelerating technological, social, and cultural transformations. The key problem addressed is the increasing challenges posed by digitalization, generational shifts in lifestyles, diminishing trust in traditional religious authorities, and the emergence of new actors in digital spaces. The lack of timely recognition of trends and inadequate responses to dynamic technological and societal shifts have decreased the efficiency of traditional religious advertising methods, necessitating structural changes. Utilizing a qualitative approach and trend analysis tools, the research explores megatrends such as globalization, individualism, digital transformation, and changes in religious identities, linking these phenomena to key drivers such as technological advances, socio-cultural evolution, and governance model shifts. Data for this work were collected through document analysis, literature review, and expert interviews. The findings highlight the need for innovative and technology-driven strategies, interactive content production, media equity enhancement, and redefining the roles of religious preachers to maintain and improve the efficiency of religious advertising. The study emphasizes the importance of an anticipatory, futures-oriented approach to build resilience among religious institutions against rapid societal and technological changes. The results provide actionable insights for policymakers and religious leaders to redesign the system of religious promotion, leveraging emerging opportunities while addressing contemporary challenges. This study offers a framework for innovative, adaptive, and equitable governance of religious advertising to maintain its relevance and effectiveness in the digital age.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Futures studies
  • Religious advertising
  • Governance
  • Trend analysis
  • Digital transformation
افشاری، م. ح. (۱۴۰۳). آینده‌شناسی تبلیغ دینی در فضای رقابتی فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی. پژوهش‌های فرهنگی و ارتباطات، 16(1), 101–124.
بینشی‌فر، م. (1394). رسانه و تبلیغ دینی در ایران. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات (فتا). (۱۴۰۳). گزارش سه‌ساله پرونده‌های تشکیل‌شده در حوزه نشر محتوای دینی شبهه‌زا و انحرافی در فضای مجازی (۱۴۰۰–۱۴۰۲). تهران: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران.
ریزانه، ج. (۱۴۰۴). حکمرانی تبلیغ دینی در متاورس: آینده‌پژوهی، فرصت‌ها، چالش‌ها و راهبردها. فصلنامه مطالعات رسانه و دین، 5(2), 55–78.
زارع، م. (1399). نقش جهانی‌شدن در تبلیغ دینی ایرانیان. فصلنامه فرهنگ و رسانه، 23(1)، 55-75.
ضیایی، م. (1399). تغییر ارزش‌ها و سبک زندگی دینی جوانان. فصلنامه دینی و رسانه‌ای، 13(4)، 63-80.
کوهی، ع.، رحمانی، م. و احمدی، س. (1397). الگوهای تبلیغ دینی در عصر جدید. مطالعات تبلیغ و رسانه، 20(2)، 115-132.
کوهی،احمد؛ امیری، مجتبی و ذوالفقارزاده، محمدمهدی (1398). برآوردی از پیامدهای روندهای دینداری در آینده تبلیغ دین. فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، 20(45)، 235-262. doi: 10.22083/jccs.2019.144720.2533
مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال (۱۴۰۲). گزارش وضعیت تولید محتوای دینی در فضای مجازی پس از همه‌گیری کرونا. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال. (۱۴۰۲). گزارش وضعیت تولید محتوای دینی در فضای مجازی پس از همه‌گیری کرونا. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مرکز مطالعات راهبردی ریاست‌جمهوری. (1401). پیمایش جامعه و معنویت جوانان ایران. تهران: مرکز مطالعات راهبردی.
معاونت تبلیغ. (۱۴۰۲). گزارش داخلی. قم، ایران: مرکز مدیریت برادران حوزه علمیه قم.
 
 
 
 
 
References
AFRO. (2025). Black churches’ efforts to reengage youth. United States: AFRO Media.
Afshari Kermani, M. H. (2025). Futures studies of religious propagation in the competitive environment of cyberspace and social networks. Islamic Propagation Research Journal, 5(12), 53–73. https://doi.org/10.22081/jip.2025.69502.1120 (In Persian)
American Survey Center. (2022). Generation Z and the future of faith in America. Washington, DC: American Survey Center.
Barna Group. (2025). Teen motivations for knowing Jesus Christ. United States: Barna Group. https://www.barna.com/research/
Binishifar, M. (2016). Media and religious propagation in Iran. Tehran: Islamic Culture and Thought Research Institute Press.
Center for Information Technology and Digital Media (2023). Report on the Status of Religious Content Production in Cyberspace After the COVID-19 Pandemic. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Choi, J., & Kim, E. (2024). Digital evangelism: Chatbots and religious messaging in Korea. Seoul: Futures Research Group.
Cyber Police of Production and Exchange of Information (FATA). (2024). Three-year report on registered cases related to misleading and deviant religious content in cyberspace (2021–2023). Tehran: Law Enforcement Command of the Islamic Republic of Iran.
Garcia, M., & Torres, J. (2022). Gamification and religious participation among Latin American youths. Journal of Faith Studies, 8(3), 234–256.
Godet, M. (2006). Creating futures: Scenario planning as a strategic management tool (2nd ed.). Paris, France: Economica.
Inayatullah, S. (2007). Six pillars: Futures thinking for transforming. Foresight, 9(1), 4–21.
Information Technology and Digital Media Center. (2023). Report on the state of religious content production in cyberspace after the COVID-19 pandemic. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Khamenei, A. (2019). The second phase of the Islamic Revolution statement. Tehran: Islamic Revolution Publishing House.
Kouhi, A., Amiri, M., & Zolfagharezadeh, M. M. (2019). An estimation of the consequences of religiosity trends on the future of religious propagation. Journal of Cultural–Communication Studies, 20(45), 235–262. https://doi.org/10.22083/jccs.2019.144720.2533
Kouhi, A.; Amiri, M. & Zolfagharezadeh, M. M. (2019). An estimation of the consequences of religiosity trends on the future of religious propagation. Journal of Cultural–Communication Studies, 20(45), 235–262.
Law, J. (2024). Generational divide or bridge in Asian–American churches: An analytical–survey report.
Lewis, P. (2023). Five strategies for engaging the Latino community: A practical research article.
Pew Research Center (2023). Use of apps and websites in religious life. Washington, DC: Pew Research Center.
Pew Research Center. (2022, September 13). Modeling the future of religion in America: The next 50 years. Washington, DC: Pew Research Center.
Pew Research Center. (2025). Demographic characteristics of religious groups in the United States by age, race, education, and income. Washington, DC: Pew Research Center. 32. Pew Research Center. (2023). Use of apps and websites in religious life. Washington, DC: Pew Research Center.
Presidential Strategic Studies Center. (2022). Survey of Iranian youths’ society and spirituality. Tehran: Presidential Strategic Studies Center.
Propagation Deputy. (2023). Internal Report. Qom, Iran: Qom Seminary Brothers' Management Center.
Ramadhani, R. (2025). Dakwah management strategies on social media to attract millennial interest.
Rizaneh, Jalal. “Religious Propagation Governance in the Metaverse: Futures Studies, Opportunities, Challenges, and Strategies.” New Approaches to Jihadi Management and Islamic Governance, vol. 5, no. 17, 2025, pp. 48-68.
Saritas, O., & Smith, J. (2011). The big picture – trends, drivers, wild cards, discontinuities and weak signals. Futures, 43(3), 292–312.
Schipper, F., & Wechdorn, J. (2025). Religion and politics of belonging in the digital age: Focus on youth religiosity. Frontiers in Political Science, 7, 13245.
Zarei, M. (2020). The role of globalization in the religious propagation of Iranians. Culture and Media Quarterly, 23(1), 55–75.
 
دین و ارتباطات (نامه صادق)
دوره 32، شماره 2 - شماره پیاپی 68
دین و ارتباطات
دی 1404
صفحه 585-614