دین و ارتباطات (نامه صادق)

استفاده و رضایتمندی زنان ایرانی از سریال‌های تلویزیونی و نمایش خانگی با تأکید بر نگرش دینی مخاطبان

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

10.30497/rc.2025.249602.2158

چکیده

پژوهش حاضر با هدف اصلی شناسایی الگوهای استفاده و رضامندی زنان ایرانی از مجموعه‌های نمایشی در قیاس میان دو بستر رسانه‌ای اصلی، یعنی تلویزیون و شبکه نمایش خانگی، و با هدف محوری بررسی نقش و همبستگی این الگوها با متغیر نگرش دینی مخاطبان تدوین شده است. اهمیت این موضوع در نفوذ فرهنگی فزاینده محتوای نمایشی در جامعه و نقش آن در تعامل یا تعارض با ارزش‌ها و باورهای دینی ریشه دارد. این پژوهش از نوع کاربردی است و با رویکرد پیمایشی انجام شد. جامعه آماری پژوهش را زنان ایرانی بالای ۱۲ سال تشکیل می‌دادند که از میان آن‌ها نمونه‌ای به حجم ۳۸۴ نفر به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه محقق‌ساخته جمع‌آوری و با نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان داد که میزان استفاده از مجموعه‌ها در میان زنان به‌طور کلی بالاست؛ اما نگرش دینی نه‌تنها یک متغیر زمینه‌ای بلکه عامل مهمی در جهت‌دهی به انتخاب و میزان رضایتمندی مخاطبان زن است. یافته‌ها به‌وضوح حاکی از وجود یک شکاف رضایتمندی معنادار میان دو بستر رسانه‌ای بود؛ به‌طوری‌که زنان با سطح دینداری بالاتر، مجموعه‌های تلویزیون را به‌دلیل تأکید بیش‌تر بر ارزش‌های خانواده‌محور و اخلاقی، مشروع‌تر و مطلوب‌تر دانسته و ترجیح می‌دهند. درمقابل، زنان جوان‌تر، تحصیل‌کرده‌تر و با نگرش دینی ضعیف‌تر، رضایت بیش‌تری را در محتوای شبکه نمایش خانگی جستجو می‌کنند که بر مضامینی نظیر فردگرایی، آزادی محتوایی و بازتعریف هویت زنانه مستقل تأکید دارد. این نتایج درنهایت نشان‌دهنده آن است که رقابت میان تلویزیون و نمایش خانگی، بازتاب‌دهنده تنش‌های فرهنگی و ارزشی در میان زنان ایرانی بوده و نگرش دینی نقش پالایش فرهنگی فعال را در مصرف رسانه‌ای ایفا می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Iranian Women's Uses and Gratifications from Television Series and Streaming Series with Emphasis on Audience Religious Attitudes

نویسندگان [English]

  • parvin Talebinia 1
  • Nasser Bahonar 2
  • Amrollah Amani Kalarijani 1

1 Department of Social Communication Sciences, ET.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran

2 Department of Culture and Communication, Imam Sadiq University, Tehran, I.R.Iran

چکیده [English]

The present study was designed with the primary objective of identifying the patterns of uses and gratifications among Iranian women regarding television and streaming series, by comparing the two main media platforms: broadcast television and streaming services. Its central aim was to examine the role and correlation of these patterns with the variable of the audience's religious attitudes. The significance of this research lies in the growing cultural influence of narrative content in society and its role in interacting with or confronting religious values and beliefs. This applied research employed a survey approach. The statistical population consisted of Iranian women aged 12 and above, from which a random sample of 384 individuals was selected. Data were collected using a researcher-made questionnaire and analyzed with SPSS software. The results indicated that while overall series consumption is high among women, religious attitude is not merely a contextual variable but a significant factor guiding female audiences' choices and their level of gratification. The findings clearly revealed a significant gratification gap between the two media platforms. Specifically, women with higher levels of religiosity found television series more legitimate and preferable due to their greater emphasis on family-oriented and moral values. In contrast, younger, more educated women with weaker religious attitudes sought greater gratification from streaming service content, which emphasizes themes such as individualism, content freedom, and the redefinition of independent female identity. Ultimately, these results demonstrate that the competition between broadcast television and streaming services reflects underlying cultural and value tensions among Iranian women, with religious attitude playing the role of an active cultural filter in media consumption.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Television Series
  • Streaming Services
  • Uses and Gratifications
  • Religious Attitudes
  • Iranian Women
باهنر، ناصر و جعفری، طاهره (۱۳۹۱). تلویزیون و تأثیر آن بر هویت دینی، گروهی و جنسیتی ایرانیان (مطالعه نظریه کاشت در ایران). مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، ۱۳(۱۷) (پیاپی ۴۹)، ۷-۴۴.
بروجردی علوی، مهدخت و کرمی، محمدتقی و شاکری‌نژاد، محسن (1398). بررسی شاخص‌های عفاف در زنان چادری سریال‌های تلویزیون ایران. مطالعات فرهنگ و ارتباطات، 20(45).
بزرگی، حوریه (۱۳۹۳). بررسی چالش‌های سیاست‌گذاری فرهنگی ایران در شبکه پخش نمایش خانگی. دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، سال اول، (۱) (تابستان)، ۱۱۷-۱۴۲.
ترابی فارسانی، سهیلا (1398). زن ایرانی در گذار از سنت به مدرن. تهران: نشر نیلوفر.
ذکایی، محمدسعید و کرمی، محمدتقی و فرزادمنش، شیما (1399). بازنمایی زندگی روزمره خانوادگی زنان ایرانی در اینستاگرام. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، ۶(۲۳)، ۱–۵۲.
رهبرمهرپو، بهناز و رشیدی، احتشام و دانایی، ابوالفضل (1401). مدل‌سازی تأثیر رسانه‌های اجتماعی در بازنمایی هویت ایرانی ـ اسلامی زنان. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، ۸(۳۱)، ۱۰۹–۱۴۱.
شاکری‌نژاد، محسن و بروجردی علوی، مهدخت و مهدی‌زاده، سید محمد. (۱۳۹۸). بازنمایی زنان چادری در سریال‌های تلویزیونی ایران. رسانه‌های دیداری و شنیداری، 13(29)، 183-۲۰۷.
طالبی، ابوتراب و قرنی، احسان (۱۳۹۹). بازنمایی دینداری در سریال‌های تلویزیونی (مطالعه موردی: مجموعه مادرانه). فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، سال بیست و هفتم، (۲) (پیاپی ۱۰۲)، 95-۱۱۹.
طالبی، علیرضا و کاوسی، فاطمه (۱۳۹۸). شبکه‌های نمایش خانگی در ایران: تهدیدها، فرصت‌ها و سیاست‌های پیشنهادی. رسانه و فرهنگ، 1(9)، 177-۲۰۲.
فرقانی، محمدمهدی (۱۳۸۵). مقدمه‌ای بر نظریه‌های رسانه، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
قاسمی، خلیل و دیگران (1399). اثربخشی بسته توان‌بخشی بر مبنای کارکرد اجرایی بر نشانه‌های رفتار کودک در کلاس، مشارکت و همکاری گروهی، نگرش به طرف مراجع قدرت کودکان مبتلا به نقص توجه/ بیش‌فعالی دبستانی: کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل‌شده مقدماتی. پژوهش در علوم توانبخشی، 16(1).
لاهیجی، شهلا و کار، مهرانگیز (1387). شناخت هویت زن ایرانی در گستره پیش تاریخ و تاریخ (جلد ۲). تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
محبی، محمود و کریمی، محمد و فلاح، فاطمه (۱۴۰۰). تحلیل رقابت محتوایی و مدل‌های کسب و کار سریال‌های نمایش خانگی با تلویزیون دولتی. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 4(13)، 153-۱۸۰.
محمدی، جمال (۱۳۸۷). مخاطبان و مجموعه‌های تلویزیونی (قرائت‌های زنان از مجموعه‌ پرواز در حباب). تحقیقات فرهنگی ایران، 1(2)، 79-۱۱۰.
معتمدی شلمزاری، عبدالله (1381). رابطه بین هوش ، نگرشهای مذهبی و رویدادهای زندگی با سالمندی موفق در شهر کرد. رساله دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
معین‌الدینی، منصوره (1396). هویت زن ایرانی در گذار از سنت به مدرنیته، گزارش نشست علمی ـ تخصصی، انجمن جامعه‌شناسی ایران.
 
 
 
References
Bahonar, N. & Jafari, T. (2012). Television and its impact on Iranians' religious, group, and gender identity (A study of cultivation theory in Iran). Cultural-Communication Studies, 13 (17), 7-44. (In Persian)
Blumler, J. G. & McQuail, D. (1969). Television in politics: Its uses and influence. Faber & Faber.
Boroujerdi Alavi, M., Karami, M. T. & Shakeri Nejad, M. (2019). Investigating the indicators of modesty in veiled women in Iranian television series. Media Studies, 20 (45), [page range]. (In Persian)
Bozorgi, H. (2014). Investigating the challenges of cultural policy-making in Iran's video-on-demand networks. Biannual Journal of Religion and Cultural Policy, 1 (1), 117-142. (In Persian)
Forghani, M. M. (2006). An introduction to media theories. Media Studies and Development Office. (In Persian)
Ghasemi, Khalil & et al. (2020). Effectiveness of an executive‑function‑based rehabilitation package on classroom behavioral indicators, group participation and cooperation, and attitudes toward authority figures in elementary children with attention‑deficit/hyperactivity disorder: A preliminary randomized controlled clinical trial. Research in Rehabilitation Sciences, 16(1).
Katz, E. (1959). Mass Communication and the Social Act. Communication Research, 6(1),
Lahiji, S. & Kar, M. (2008). Understanding the identity of Iranian women in prehistory and history (Vol. 2). Roshangaran & Women's Studies Publications. (In Persian)
McQuail, D. (2010). McQuail's Mass Communication Theory. Translated by Parviz Ejelali, Tehran: Markaz-e Motale'at va Tahqiqat-e Rasaneha.
Mo’tamadi‑Shalmazari, Abdollah (2003). Relationship between intelligence, religious attitudes, and life events with successful aging in Shahrekord. Doctoral dissertation, Tarbiat‑Modares University, Tehran, Iran.
Moeinoddini, M. (2017). Iranian women's identity in transition from tradition to modernity. Report of Scientific-Specialized Meeting, Iranian Sociology Association. (In Persian)
Mohammadi, J. (2008). Audiences and television series (Women's readings of Parvaz dar Hobab series). Iranian Cultural Research, 1 (2), 79-110. (In Persian)
Mohebi, M., Karimi, M. & Fallah, F. (2021). Analysis of content competition and business models of VOD series with state television. Interdisciplinary Studies in Humanities, 4 (13), 153-180. (In Persian)
Rahbar Mehrpoo, B., Rashidi, E. & Danaei, A. (2022). Modeling the impact of social media on the representation of Iranian-Islamic identity of women. New Media Studies, 8 (31), 109-141. (In Persian)
Rodman, G. (2012). Mass Media in a Changing World. New York: McGraw-Hill.
Rubin, A. M. (1993). The Uses-and-Gratifications Perspective of Media Effects. In J. Bryant & D. Zillmann (Eds.), Media Effects: Advances in Theory and Research .Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
Shakeri Nejad, M., Boroujerdi Alavi, M. & Mahdizadeh, S. M. (2019). The representation of veiled women in Iranian television series. Audiovisual Media, 13 (29), 183-207. (In Persian)
Talebi, A. & Ghorni, E. (2020). The representation of religiosity in television series (Case study: Madaraneh series). Communication Research, 27 (2), 95-119. (In Persian)
Talebi, A. & Kavosi, F. (2019). Video-on-demand networks in Iran: Threats, opportunities, and suggested policies. Media and Culture, 1 (9), 177-202. (In Persian)
Torabi Farsani, S. (2019). Iranian women in transition from tradition to modernity. Niloufar Publishing. (In Persian)
Wayne, M. L. (2018). Netflix, Amazon, and branded television content in subscription video on-demand portals. Media, Culture & Society, 40(5), 725–741.
Zakai, M. S., Karami, M. T. & Farzadmanesh, S. (2020). The representation of Iranian women's family daily life on Instagram. New Media Studies, 6 (23), 1-52. (In Persian)
 
دین و ارتباطات (نامه صادق)
دوره 32، شماره 2 - شماره پیاپی 68
دین و ارتباطات
دی 1404
صفحه 655-684