الگوی عرفان مبارزه‌جو در اندیشه شهید مصطفی چمران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه انقلاب اسلامی دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری رشته سیاست‌گذاری فرهنگی دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران
چکیده
امکان جمع عرفان و مبارزه و رسیدن به معرفت از طریق مبارزه اجتماعی، از مسائل مناقشه‌برانگیز در طول قرن‌ها بوده است؛ به‌ویژه آنکه تصور رایج، جمع‌ناپذیری این دو را بازنمایی می‌کند. بسیاری عرفا و متصوفه گوشه‌گیرانه زیسته‌اند و از عرصۀ جامعه کناره گرفته‌اند، اما در دوران پس از انقلاب اسلامی، نمونه‌هایی پدید آمد که در برابر سیرۀ رایج عرفا و متصوفه ایستاد؛ بین مبارزه و عرفان جمع کرد و از طریق مبارزه به عرفان و لقاءالله رسید نه با گوشه‌نشینی و عزلت. شهید دکتر مصطفی چمران یکی از این نمونه‌هاست. این پژوهش به دنبال تبیین تفاوت این دو نوع نگاه به عرفان و بررسی الگوی عرفان تکلیف‌محورِ مبارزه‌جو در اندیشه شهید مصطفی چمران از طریق بررسی اسنادی اندیشۀ اوست. در این چهارچوب، عرفان مبارزه‌جو با محوریت مبارزه، فداکاری و گذشتن از خود در برابر عرفان پرهیز، گریز و گوشه‌گیری قرار دارد. عارف در این نگاه، در نتیجۀ تلاش برای تحقق ارادۀ الهی و رفع موانع مقابل اراده خدا از خود گذر کرده و با ملکه شجاعت بر شهوت خویش فائق می‌آید. در عرصۀ مبارزه نیز رحمت او بر غضبش حاکم شده و مبارزه‌اش رنگ‌و‌بوی رحمانی و الهی می‌گیرد؛ در آنِ واحد هم خودسازی و هم جامعه‌سازی می‌کند و به لقاءالله می‌رسد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Pattern for combatant theosophy based on thought of Martyr Mostafa Chamran

نویسندگان English

Yaghoub Tavakkoli 1
Mohammad Sadeq Shahbai rad 2
1 Assistant Professor and Member of the Academic Board of the Islamic Revolution Department of the University of Islamic Studies, Qom, Iran
2 PhD Student in Cultural Policy, Faculty of Islamic Education, Culture and Communication, Imam Sadegh University, Tehran, Iran
چکیده English

The possibility of gathering theosophy and combat and reaching to wisdom Through social combat has been a controversial matter during centuries despite that the common image shows the ungathering of those. Many mystics and Sufis have lived in self-surrounded way and being banished from society. But some new samples have been created during post Islamic revolution that confront with Sufis and mystics; gather the theosophy and combat and reach to God through combating not through isolation or self-surrounding. Martyr Mostafa Chamran is one those. This study is to formulate the differences between theosophy and reviewing duty-oriented and combatant theosophy pattern based on thought of Mostafa Chamran via reviewing his documentary notion. In this formwork combatant theosophy is based on fighting, devotion confronts with theosophy based on isolation and self-surrounding. In this view, a mystic not only devotes him or herself as a result of attempting to realize God’s will and removing obstacles for that but also, conquers his/her lust by courage. So the mercy of God conquers his anger and the combat will be covered by full mercy and divine in a way that it causes to self-improvement and improving the society thus the combatants reach to the God.

کلیدواژه‌ها English

Mostafa Chamran
theosophy
combatant theosophy
narcissism
self- improvement
improving society
ابن‌بابویه، محمدبن علی (1376)، الأمالی، چاپ ششم، تهران: کتابچی.
ابن‌حمدون، محمد (1996)، التذکرة الحمدونیة، چاپ اول، بیروت: دار صادر.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1381)، إشارات و التنبیهات، چاپ اول، قم: ب‍وس‍ت‍ان ک‍ت‍اب ق‍م.
ابن‌شعبه حرانی، حسن‌بن علی (1363)، تحف العقول‏، چاپ دوم، قم: جامعه مدرسین.
ابن‌عر‌بی، محمدبن علی (1421ق)، مجموعة رسائل إبن‌عربی، چاپ اول، بیروت: دار المحجة البیضاء.
بیهقی، احمدبن حسین (1408ق)، الزهد الکبیر، چاپ اول، بیروت: دار الجنان.
پارسانیا، حمید (1395)، اخلاق و عرفان، چاپ اول، قم: کتاب فردا.
جوادی آملی، عبدالله (1376)، ولایت در قرآن، چاپ پنجم، قم: رجاء.
جوادی آملی، عبدالله (1384)، حماسه و عرفان، چاپ هشتم، قم: اسراء.
چمران، مصطفی (1360)، بینش و نیایش، چاپ اول، تهران: ستاد جنگ‌های نامنظم و بنیاد شهید دکتر مصطفی چمران.
چمران مصطفی (1380)، خدا بود و دیگر هیچ نبود، چاپ اول، تهران: بنیاد شهید چمران.
چمران، مصطفی (1381)، رقصی چنین میانۀ میدانم آرزوست، چاپ سوم، تهران: بنیاد شهید چمران.
چمران، مصطفی (1390)، حماسه عشق و عرفان، چاپ دوم، تهران: بنیاد شهید چمران.
چمران، مصطفی (1392)، عارفانه‌ها، چاپ یازدهم، تهران: بنیاد شهید چمران.
حق‌شناس، عبدالکریم (1396)، مواعظ: سلسله مباحث اخلاقی مرحوم آیت‌الله حق‌شناس(قدس سره)، ج3، چاپ سوم، قم: مطیع.
رازی، یحیی‌بن معاذ (1423ق)، جواهر التصوف، چاپ اول، قاهره: مکتبة الآداب.
خمینی، سید روح‌الله (1372)، آداب الصلاة (آداب نماز)، چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1379)، صحیفه امام، چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1381)، صحیفه امام، چاپ بیست‌وششم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
شاه‌آبادی، میرزا محمدعلی (1386)، شذرات المعارف، چاپ اول، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
شریف‌الرضی، محمدبن حسین (1414ق)، نهج‌البلاغة، چاپ اول، قم: هجرت‏.
طهرانی، مجتبی (1395 الف)، سلوک عاشورایی: منزل سوم: هجرت و مجاهدت، چاپ پنجم، تهران: مؤسسه فرهنگی پژوهشی مصابیح‌الهدی.
طهرانی، مجتبی (1395 ب)، سلوک عاشورایی منزل چهارم: دین و دین‌داری، چاپ ششم، تهران: مؤسسه فرهنگی پژوهشی مصابیح‌الهدی.
فیض کاشانی، محمدبن‌حسن (1417ق)، المحجة البیضاء، چاپ اول، قم: مؤسسة النشر إسلامی.
کفعمی، ابراهیم‌بن علی (1412ق)، محاسبة النفس اللوامة و تنبیه الروح النوامة، چاپ اول، بیروت: مؤسسة الفکر الاسلامی.
کلینی، محمدبن یعقوب (1407ق)، الکافی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب إسلامیة.
مجلسی، محمدباقربن محمدتقی‏ (1403ق)، بحار الأنوار، چاپ دوم، بیروت: دار إحیاء ‌التراث ‌العربی‏.