دلالت‌های تربیت اجتماعی اسلامی در کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی ایران با توجه به مبانی فلسفۀ میان‌فرهنگی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 دانشیار و عضو هیئت‌علمی گروه علوم تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
3 استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه علوم تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین دلالتهای تربیت اجتماعی اسلامی با توجه به مبانی فلسفۀ میان‌فرهنگی در کتابهای مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی ایران انجام شده است. پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و از نظر هدف کاربردی است. جهت استخراج مبانی فلسفۀ میان‌فرهنگی، از روش توصیف و تحلیل مبانی نظری و مصاحبههای با صاحب‌نظران فلسفۀ میان‌فرهنگی استفاده شد. ابزار گردآوری دادههای پژوهش در این قسمت، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته بود. بدین منظور، نمونه مورد نظر به صورت هدفمند از میان شش نفر از صاحب‌نظران فلسفۀ میانفرهنگی که دارای کتاب و مقاله در این زمینه بودند، انتخاب شد. برای پاسخ به پرسش دلالتهای تربیتی، از روش تحلیلی ـ استنتاجی استفاده شد. یافتهها نشان داد، مبانی فلسفۀ میان‌فرهنگی در بحث هستیشناسی شامل دو مؤلفه ساختار متحول و متکثر هستی، و معنای متکثر زندگی؛ در بحث معرفتشناسی شامل چهار مؤلفه منتشر‌بودن حقیقت، خودشناسی و دیگرشناسی، مفاهمه از طریق گفت‌وگوی مبتنی‌بر استدلال، و برخورداری از ساحتی کثرتگرایانه؛ و در بحث مبانی انسانشناسی آن شامل چهار مؤلفۀ پیوستگی انسان با طبیعت، اجتماعی‌بودن انسان، برخورداری انسان از آزادی و مسئولیت اجتماعی، و برخورداری ذاتی انسان از فکر و فلسفه؛ و در نهایت در مبحث ارزششناسی دربرگیرندۀ چهار مؤلفه برخورداری از ساحتی نسبیگرایانه، برخورداری از ساحتی کثرتگرایانه، برخورداری از ساحتی استکبارستیزانه، و برخورداری از ساحتی زیباییشناسانه است. مبانی فلسفۀ میان‌فرهنگی که مورد تأیید اسلام نیز بودند، شامل هشت مبنای اجتماعی‌بودن انسان، مسئولیتپذیری اجتماعی، عدالت، استکبارستیزی، رواداری، اندیشهورزی، تفاهم، و گفت‌وگوست که دلالتهای تربیتی در سه حیطه اهداف، اصول و روشها براساس آن‌ها استخراج شدند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Socio-Islamic training indications according to philosophy of intercultural basics in social studies books during elementary school in Iran

نویسندگان English

Fahimeh Nasiri 1
Tayebeh Mahrouzadeh 2
Maryam Banahan 3
1 PhD student in Philosophy of Education, Al-Zahra University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor and Faculty Member, Department of Educational Sciences, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Al-Zahra University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor and Member of the Faculty of Educational Sciences, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Al-Zahra University, Tehran, Iran.
چکیده English

This study has been implemented to clarify Socio-Islamic Training indications according to philosophy of intercultural basics in social studies books during elementary school in Iran. The mentioned study is practical due to nature, qualification and target. Descriptive method and theoretical principal analysis and interview with well-known experts of philosophy have been utilized to extract intercultural philosophy principal. Semi- structured interview was the method to gather data in this section. Because of that, intended experts of intercultural philosophy that is, six theoreticians, were selected who own a book or an essay. Analysis- inferential method was used to answer training indication questions. The Findings shows that intercultural philosophy principles include two components on ontology such as evolved structure and existence pluralistic; the meaning of life pluralistic in epistemology includes four components; distributed truth, self–analysis and analysis of other, understandings by conversation due to reasoning and also having pluralistic nature. Beside that Anthropology principal consists of four components too; adherence of human to nature, socialized human being, having freedom and social responsibility, innate possessing of thought and philosophy by human and eventually, in analysis of merit there are four components; possessing relativity nature, possessing pluralistic nature, possessing anti-capitalism nature and having aesthetics nature. Principals of Intercultural philosophy is confirmed by Islam includes eight bases for human, such as being socialized, social responsibility, justice, anti-capitalism, tolerance, intellectualism, mutual understanding and converse in way that training indication has been extracted in three areas including goals, basics and methods.

کلیدواژه‌ها English

training indications
socio-islamic training
intercultural philosophy
social studies books
elementary period in Iran
ابراهیم‌زاده، عیسی (1383)، فلسفه تربیت، تهران: دانشگاه پیام نور.
اسدی، حسن؛ شمشیری، بابک؛ یوسفی، حمیدرضا؛ کریمی، محمدحسن (1398)، «ویژگی‌های برنامه درسی صلح‌محور براساس آموزه‌های فلسفۀ میان‌فرهنگی»، مجله پژوهشهای برنامه درسی، دوره 9، شماره 2 (18).
اشراق، حسین (1397)، مفاهیم کلیدی در فلسفۀ میان‌فرهنگی، مجتمع جامعه مدنی افغانستان (مجما).
بهشتی، محمد (1386)، شهید بهشتی و آموزش‌و‌پرورش، تهران: مدرسه.
پین، مگارد ایر؛ رجبی، احمد (1390)، «رهایی از مطلقانگاری فلسفههای مدرن/ فهم متقابل فرهنگها با فلسفۀ میان‌فرهنگی»، ماهنامه سوره اندیشه، شماره 50 و 51.
ترکی، احمد (1383)، فرهنگ بومی و چالشهای جهانی، ترجمۀ ماهر آموزگار، تهران: مرکز.
چگنی، ماندانا (1394)، «چرا فلسفۀ میان‌فرهنگی؟»، سایت انجمن فلسفۀ میان‌فرهنگی ایران، 19/11/1394.
حسینی بهشتی، محمدرضا؛ یعقوبیان، محمدحسن (1399)، «فلسفۀ میان‌فرهنگی و اندیشیدنی فراخور زمان»، نشریه اطلاعات حکمت و معرفت، سال 15، شماره 9.
حسینیزاده، علی؛ موسوی، سمیه (1397)، «بررسی و تحلیل مبانی تربیت اجتماعی با تکیه بر منابع اسلامی»، فصلنامه معارف اسلامی، سال شانزدهم، شماره 127.
حقیقی، شاهرخ (1393)، گذار از مدرنیته، چاپ ششم، تهران: آگه.
خزایی، حامد (1392)، «بینش میانفرهنگی به‌مثابه تلاشی برای گفتوگو»، ماهنامه سوره اندیشه، آذر و دی ماه، شماره 72 و 73.
خزایی، لیلا؛ جوادی‌پور، محمد؛ حکیم‌زاده، رضوان؛ صادقی، علیرضا (1399)، «ارائه چهارچوب مفهومی مؤلفه‌های آموزش میان‌فرهنگی؛ یک مطالعه متاسنتز»، فصلنامه آموزش در علوم انتظامی، سال هفتم، شماره 26.
دهقانی، رضا (1396)، درآمدی به فلسفۀ میان‌فرهنگی، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
راپرت، مارک؛ جوزف استیگلیتز (1384)، جهانیسازی، چالشها و راهکارها، ترجمه هادی عربی و همکاران، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
رضویراد، محمد (1385)، «پیدا و پنهان اندیشه میانفرهنگی»، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره 26.
رمضانی، فاطمه؛ حیدری، مسعود (1391)، «روشهای تربیت اجتماعی کودک براساس قرآن و نهجالبلاغه»، فصلنامه پژوهش در برنامهریزی درسی، سال نهم، دوره دوم، شماره 6 (33).
سعیدی، رحمان (1392)، «چالشهای عالم معاصر: جهانیشدن و منطقهای‌بودن»، مجموعه مقالات فلسفۀ میان‌فرهنگی و عالم معاصر، تهران: حکمت.
سنایی، علی؛ دهقانی، رضا (1396)، «تحلیل امکان و چیستی فلسفه افریقایی براساس خوانش میانفرهنگی هاینتس کیمرله از تاریخ فلسفه»، فصلنامه مطالعات میان فرهنگی، سال12، (33).
صفآرا، مریم؛ صفدرزاده، فائزه (1396)، «جهانیشدن و اشاعه فرهنگ مصرفی غربی در سبک زندگی و تعلیم‌و‌تربیت در خانواده ایرانی»، اولین کنفرانس بینالمللی فرهنگ آسیبشناسی روانی و تربیت، دانشگاه الزهرا.
عمرانی، مسعود؛ افسردیر، حسین؛ عمرانی، مرجان (1394)، «راهکارهای تربیت اجتماعی و عاطفی نوجوانان در قرآن و احادیث»، پژوهشنامه معارف قرآنی، سال ششم، شماره 23.
قاسمپور، مرتضی (1399)، «در ستایش تنوع و تفاوت، نگاهی به مضمون و محتوای فلسفۀ میان‌فرهنگی»، پایگاه همیار پژوهش، یازدهم اردیبهشت‌ماه.
کشتیآرای، نرگس (1387)، «طراحی و اعتباربخشی الگوی برنامه درسی تجربه‌شده در آموزش‌عالی مبتنی‌بر رویکرد پدیدارشناسی ـ فمینیستی»، رساله دکتری برنامهریزی درسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان اصفهان.
مرزوقی، رحمتاله و انارینژاد، عباس (1386)، «تربیت اجتماعی از منظر نهجالبلاغه»، فصلنامه تربیت اسلامی، سال دوم، شماره 4.
مشکات، محمد؛ مصلح، علی‌اصغر (1397)، «فلسفۀ میان‌فرهنگی بر مبنای فلسفه فرهنگ هردر»، فصلنامه حکمت و فلسفه، سال چهاردهم، شماره 2 (54).
مصطفیزاده، اسماعیل؛ کشتیآرای، نرگس؛ قلیزاده، آذر (1398)، «ضرورتهای آموزش چندفرهنگی و واکاوی عناصر و مؤلفه‌های تعلیم و تربیت چندفرهنگی»، فصلنامه پژوهش در برنامهریزی درسی، سال 16، دوره 2، شماره 33 (60).
مصلح، علی‌اصغر (1393)، فلسفه فرهنگ، تهران: نشر علمی.
مصلح، علی‌اصغر (1394)، «فلسفه فرهنگ، گفتوگو، فرهنگ امروز»، پایگاه تحلیل و اطلاع‌رسانی فرهنگ و علوم انسانی، 7/6/1394.
مصلح، علی‌اصغر (1397)، با دیگری: پژوهشی در تفکر میان‌فرهنگی و آیین گفت‌وگو، تهران: نشر علمی.
موسوی، زهرا؛ قلندری، علیرضا؛ چنانی، احمد (1394)، کثرتگرایی فرهنگی و تربیت، تهران: انتشارات سیب سبز.
نصیری، فهیمه (1392)، «جهانی‌شدن با تأکید بر آموزش مهارت‌های شهروندی»، مجموعه مقالات کنفرانس بینالمللی آموزش و جهانی شدن، تهران: مرکز ملی مطالعات جهانی‌شدن.
هواسبیگی، فاطمه؛ صادقی، علیرضا؛ ملکی، حسن؛ قادری، مصطفی (1397)، «واکاوی مقولههای آموزش چندفرهنگی در کتابهای درسی مطالعات اجتماعی دوره آموزش ابتدایی ایران»، فصلنامه مطالعات جامعهشناختی، دوره 25، شماره 2.
هومن، حیدرعلی (1390)، راهنمای عملی پژوهش کیفی، تهران: انتشارات سمت، چاپ سوم.
یاری‌قلی، بهبود؛ حسینی، احمد؛ صیادی، صادق (1396)، «تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دوره ابتدایی از منظر توجه به دیگری»، نشریه راهبرد اجتماعی فرهنگی، شماره 22.
یزدانی، فتانه؛ عباسی، عفت؛ حسنی، محمد؛ علی‌عسگری، مجید (1397)، «طراحی و اعتبارسنجی الگوی برنامه درسی تربیت اجتماعی در دوره متوسطه اول با تأکید بر اسناد بالادستی»، فصلنامه پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، سال ششم، شماره 2 (22).
یوسفی، حمیدرضا (1396)، مبانی و ساختار فلسفۀ میان‌فرهنگی، ترجمۀ صدیقه خوانساری موسوی، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی هنری پگاه روزگار نو.
Davy, Irene (2011), Learners without borders: A curriculum for global citizenship, International Baccalaureate Organization.
Hansson, Sven Ove (2013), Philosophy and Intercultural Dialogue, Theoria, Vol. 79, Issue 2.
Luciak, Mikael & Khan-Svik, Gabriele (2008), Intercultural education and intercultural learning in Austria-critical reflections on theory and practice, Journal Intercultural Education, Vol. 19, Issue 6.
Ospino, Hosffman (2009), Foundations for an Intercultural Philosophy of Christian Education, Journal Religious Education, Vol: 104, Issue 3.
Panikkar, Raimon (2004), An Introduction to Intercultural Philosophy, Journal of Zhejiang University (Humanities and social sciences).
Ramirez, Simja (2016), Intercultural competencies: a program for early childhood education specialists, a thesis for the degree Master of Science, San Diego State University.
Samuel, Vinay (2001), Globalization and Theological Education, 18/2 April, available in: www.ocms.ac.uk/transformation/articles.