ارزیابی برنامه تربیتی پدیدۀ اربعین بر پایۀ تجارب زیستۀ زائران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه مطالعات برنامه درسی و آموزش، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران.
2 کارشناس ارشد مدیریت آموزشی، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
چکیده
هدف اصلی مطالعۀ حاضر، ارزیابی پدیدۀ مستمر راهپیمایی اربعین، به‌منظور کمک به برنامه‌ریزان این سفر در راستای ارتقای سطح نتایج است و هدف عملیاتی این پژوهش، کاوش در تجارب زیستۀ زائران از حیث رضایت از سفر اربعین و نیز دستاوردهای سفر بوده است. در این مطالعه ارزیابانه، براساس مدل کرک پاتریک، با روش نمونه‌‎گیریِ «موردی معمولی»، با 50 زائر شهر مقدس کربلا، که حداقل یک‎بار در پیاده‌روی سفر اربعین حضور داشتند، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت. تجزیه‌‎وتحلیل داده‌‎ها به روش کدگذاری استراوس و کوربین، طی سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری گزینشی، انجام شد. در طی این پژوهش که با روش پدیدارشناسی صورت پذیرفت، 831 مفهوم کشف گردید که براساس معنا، ماهیت، ارتباط و تناسب مفهومی، در قالب 47 مقوله جای گرفت. نتایج نهایی نیز، تحت‌ هفت مضمون «واقعیت کمبود امکانات رفاهی»، «تألمات روحی»، «پذیرش ناملایمات»؛ «حیرت‎افزایی در زائران»، «پرورش بینشی نگرشی»، «رشد اخلاقی معنوی» و «آثار مطلوب اجتماعی»، در دو فرامضمون «رنج شیرین» و «رستن روح» جای داده شدند و مضمون هشتم با عنوان «سیاحتی‌‎نگری به سفر اربعین» نیز، فرعی تلقی شد. فرامضمون رنج شیرین، شامل سطح اول مدل ارزشیابی پاتریک (واکنش) گردید و فرامضمون رستن روح نیز، سطوح دوم الی چهارم (یادگیری، رفتار و نتایج اجتماعی) ارزشیابی مدل پاتریک را در بر گرفت. براساس مدل استفاده‌شده، واکنش به سفر بسیار خوب و نتایج سفر در لایۀ یادگیری خوب و در لایۀ رفتار، نسبتاً خوب برآورد می‌شود. ضمناً نشانه‌هایی از نتایج اجتماعی مثبت برای جهان اسلام وجود دارد که نیازمند کاوش بیشتری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation of the educational program of Arbaeen phenomenon based on the lived experiences of pilgrims

نویسندگان English

Mahmood Saeedy rezvani 1
Fatemeh Gholami 2
1 Associate Professor, Department of Curriculum and Education Studies, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
2 Master of Educational Management, Faculty of Administrative and Economic Sciences, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
چکیده English

The main purpose of the present study is to evaluate the ongoing phenomenon of the Arbaeen procession in order to help the planners of this research in order to improve the level of results. In this evaluative study, semi-structured interviews were conducted with 50 pilgrims of the holy city of Karbala, who were present at least once on the Arbaeen pilgrimage, using the "ordinary case" sampling method, based on the Kirk Patrick model. Data analysis was performed by Strauss and Corbin coding method in three stages of open coding, axial coding and selective coding. During this study, which was carried out by phenomenological method, 831 concepts were discovered, that were placed in 47 categories based on meaning, nature, relationship and conceptual appropriateness. The final results are also under the seven themes of "the reality of lack of welfare facilities", "mental suffering", "acceptance of adversity"; "Astonishing the Pilgrims", "Cultivating Attitude Insight", "Spiritual Moral Growth" and "Socially Desirable Effects" were included in the two Metathemes of "Sweet Suffering" and "Rising of the Soul", and the eighth theme was entitled "tourism to the Arbaeen journey" was also considered a sub-issue. The Sweet Suffering Meta theme included the first level of the Kirk Patrick evaluation model (reaction) and the Spirit Moral Growth Meta theme included the second to fourth levels (learning, behavior, and social outcomes) of the Patrick model evaluation. Based on the model used, the reaction to the trip is very good and the travel results are estimated to be good in terms of learning and relatively good in terms of behavior. There are also signs of positive social consequences for the Islamic world that need further investigation.

کلیدواژه‌ها English

lived experience
Arbaeen walk
training program
evaluation
pilgrimage
احمدی، علیاصغر (1392)، مدرسه نامرئی، تهران: منادی تربیت.
استراس، آنسلم؛ کوربین، جولیت ام. (1390)، اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی، رویه‌ها و شیوه‌ها، مترجم: بیوک محمدی، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آثاری، حامد؛ همایون، محمدهادی (1400)، «از تراکنش «صمیمیت» و «مودّت» در اجتماع منزلی تا «ارتباطات اثربخش» در اجتماع مدنی»، دوفصلنامه علمی دین و ارتباطات، 28 (60).
بازرگان، عباس (1399)، ارزشیابی آموزشی: مفاهیم، الگوها و فرایند عملیاتی، ناشر: سازمان سمت.
بُد، مهدیه (1397)، «فهم تجربه زیسته زائران در پیادهروی اربعین سال ۱۳۹۵ (بسترها و زمینههای شکلگیری اَبَررویدادِ اربعین)»، باغ نظر، 15 (68).
پرهامنیا، فرشاد (1400)، «واکاوی مفهوم ارتباطات علمی در مکتب شیکاگو با تأکید بر کنش متقابل نمادین»، بازیابی دانش و نظامهای معنایی، 7 (26).
پویافر، محمدرضا (1399)، «خیر ایرانی خیر عراقی؛ مقایسۀ الگوی فعالیت‌های خیر دینی ایرانیان و عراقیان در آیین پیاده‌روی اربعین»، راهبرد فرهنگ، 13 (52).
پویافر، محمدرضا؛ رضایی، مهشید (1400)، زیارت‌های پیاده در جهان معاصر؛ نگاهی جامعه‌شناختی، انتشارات دانشگاه امام صادق.
تاج‌بخش، غلامرضا (1398)، «رضایتمندی و زیارت (مورد مطالعه: زائران ایرانی در پیادهروی اربعین 1398 در عراق)»، پژوهشنامه حج و زیارت، 4 (2).
تاجبخش، غلامرضا (1399)، «پیادهروی اربعین و ابعاد تربیتی آن»، بصیرت و تربیت اسلامی، 17 (54).
تاجبخش، غلامرضا (1399)، «پیادهروی اربعین و معنایابی کنش زیارت زائران جوان»، تحقیقات فرهنگی ایران، 13 (2).
تاجبخش، غلامرضا؛ حسینی، محمدرضا؛ موسوی، انتصار (1398)، «مطالعه کیفی الگوی ابراز هویت ایرانیان و عراقیها در آیین پیادهروی اربعین»، نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، 9 (2).
رضوی‌زاده، ندا (1396)، «ادراک و تجربه زیسته زائران پیاده ایرانی در عراق (مورد مطالعه: پیادهروی اربعین آذر ۱۳۹۳-عراق)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6 (4).
ساروخانی، باقر (1400)، جامعه‌‌شناسی ارتباطات (اصول و مبانی)، تهران: انتشارات اطلاعات.
ساروخانی، محمدباقر؛ شکربیگی، عالیه؛ آقایی، مریم (1393)، جامعه‌‌شناسی ارتباطات در جهان معاصر، تهران: بهمن برنا.
سعیدیرضوانی، محمود؛ باغگلی، حسین (1389)، نقدی بر روشهای تربیت دینی (با تأکید بر برنامه درسی پنهان)، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
صدیقاورعی، غلامرضا؛ باقری، مهدیه؛ صدیقاورعی، شهیده (1400)، «چالشهای تصمیم‌گیری زائر ایرانی برای زیارت پیاده اربعین»، مطالعات اجتماعی گردشگری، 9 (17).
طلایی، مرتضی؛ شاهطالبی، بدری؛ رشید‌پور، علی؛ شریفی، سعید (1393)، درآمدی بر مفاهیم و نظریه‌های فرهنگی، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان.
طولابی، زینب؛ خیری، علیرضا؛ صمدی، سعید (1394)، «رابطه بین هوش فرهنگی و تعاملات اجتماعی در دانشجویان»، مجله روان‌شناسی، 19 (75).
عباسزاده، محمد (1391)، «تأملی بر اعتبار و پایایی در تحقیقات کیفی»، جامعه‌شناسی کاربردی، 23 (45).
عجم، علی‏اکبر؛ سعیدیرضوانی، محمود (1391)، «چالش در اهداف تربیت دینی (شناخت، عاطفه و عملکرد)»، پژوهش در مسائل تعلیموتربیت اسلامی، 20 (17).
عربی، حسینعلی (1398)، «پیادهروی اربعین حسینی؛ جایگاه و کارکردها»، معرفت، 28 (262).
فرخی، میثم؛ انگوتی، زینب (1398)، «دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیادهروی اربعین»، مطالعات راهبردی بسیج، 22 (85).
فروغی، یاسر؛ سراجزاده، حسین؛ نبوی، سید حسین (1399)، «مطالعه کیفی انگیزههای زائران ایرانی شرکتکننده در آیین پیادهروی زیارت اربعین»، دین و ارتباطات، 27 (57).
فلاحی، سارا؛ شاه‌ولی، مهدی (1399)، «نشانه‌شناسی پیادهروی اربعین و شباهتهای آن با حکومت مهدوی»، جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، 8 (1).
گال، مردیت؛ بورگ، والتر؛ گال، جویس (2007)، روشهای تحقیق کمّی و کیفی در علومتربیتی و روان‌شناسی، جلد دوم. مترجم: احمدرضا نصر و همکاران، تهران: سمت.
نیازی، محسن؛ مرتضوی، آمنه (1394)، «بررسی و تحلیل نظریۀ کنش متقابل نمادین»، کنفرانس بینالمللی علوم انسانی، روان‌شناسی و علوم اجتماعی، تهران: مرکز همایشهای بینالمللی صداوسیما.
Allen-Collinson, Jacquelyn & Evans, Adam B (2019), To be or not to be phenomenology: that is the question”, European Journal for Sport and Society, Vol. 16, Issue 4.
Babaheidari, Said Morad; Pareto, Lena; Spante, Maria; Svensson, Lars (2013), A Systematic Process for Selecting a Typical Case in School Setting. In: Bratteteig, Tone, Aanestad, Margunn & Skorve, Espen (Ed.), Proceedings IRIS 36: August 11-14 2013 at Gran, Norway, Paper presented at The 36th IRIS seminar and the 4th SCIS conference, OSLO Aug 11, 2013-Aug 14, 2013, Oslo: University of Oslo.
Gertiser, Lynn (2014), From Research to Practice: Training Course in Sexual and Reproductive Health Research 2013”, Geneva Workshop September; Qualitative Research: Introduction, Sampling and Approaches, Part Ii.
Neubauer, Brian E.; Witkop, Catherine T. & Varpio, Lara (2019), How phenomenology can help us learn from the experiences of others”, Perspect Med Educ, Apr; 8 (2).
Omona, Julius (2013), Sampling in Qualitative Research: Improving the Quality of Research Outcomes in Higher Education”, Makerere Journal of Higher Education, 4 (2).
Paull, Megan; Whitsed, Craig; Girardi, Antonia (2016), Applying the Kirkpatrick Model: Evaluating an Interaction for Learning Framework Curriculum Intervention”, Issues in Educational Research, 26 (3).
Rafiq, Mehwish (2015), Training Evaluation in an Organization using Kirkpatrick Model: A Case Study of PIA”, Journal of Entrepreneurship & Organization Management, 04 (03).
Simpson, Paul & Ash, James (2020), Phenomenology and Phenomenological Geography”, International Encyclopedia of Human Geography, Second Edition.
Stufflebeam, Daniel L. & Coryn, Chris L. S (2014), Evaluation Theory, Models, and Applications, second Edition, Published py Jossey-Bass A Wily Brand.